cografi verileri
konum: orta afrika, libya’nin guneyi.
cografi konumu: 15 00 kuzey derecesi, 19 00 dogu boylami
haritadaki konumu: afrika
yuzolcumu: toplam: 1.284 milyon km²
kara: 1,259,200 km²
su: 24,800 km²
sinirlari: toplam: 5,968 km
sinir komsulari: kamerun 1,094 km, orta afrika cumhuriyeti 1,197 km, libya 1,055 km, nijer 1,175 km, nijerya 87 km, sudan 1,360 km
sahil seridi: 0 km (kara ile cevrili)
denizleri: yok (kara ile cevrili)
iklim: guneyde tropikal, kuzeyde col iklimi hakimdir.
arazi yapisi: merkezde genis, kuru ovalar, kuzeyde coller, kuzeybatida daglar, guneyde duzlukler yer almaktadir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: djourab cukuru 160 m; en yuksek noktasi: emi koussi 3,415 m
dogal kaynaklari: petrol, uranyum, natron, kaolin, balik (cad golu)
sulanan arazi: 140 km² (1993 verileri)
dogal afetler: kuzeyde sicak, kuru, tozlu ruzgarlar ortaya cikmaktadir; periyodik kurakliklar; cekirge istilalari diger felaketlerdendir.
cografi not: kara ile cevrili
nufus bilgileri
nufus: 8,707,078 (temmuz 2001 verileri)
nufus artis orani: %3.29 (2001 verileri)
multeci orani: 0 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
bebek olum orani: 95.06 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 50.88 yil
erkek: 48.86 yil
kadin: 52.98 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 6.56 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
hiv/aids - hastaliklarina yakalanan yetiskin sayisi: %2.69 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaligi olan insan sayisi: 92,000 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklarindan olenlerin sayisi: 10,000 (1999 verileri)
ulus: cadli
nufusun etnik dagilimi: muslumanlar (arap, toubou, hadjerai, fulbe, kotoko, kanembou, baguirmi, boulala, zaghawa ve maba); musluman olmayanlar (sara, ngambaye, mbaye, goulaye, moundang, moussei, massa); yerli olmayanlar 150,000 (1,000 fransiz)
din: musluman %50, hiristiyan %25, yerel inanclar (cogunlukla animizm) %25
diller: fransizca (resmi), arapca (resmi), sara ve sango (kuzeyde), 100 den fazla dil ve lehce kullanilmaktadir.
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri icin veriler
toplam nufusta: %48.1
erkek: %62.1
kadin: %34.7 (1995 verileri)
yonetimi
ulke adi: resmi tam adi: cad cumhuriyeti
kisa sekli : cad
yerel tam adi: republique du tchad
yerel kisa sekli: tchad
ingilizce: chad
yonetim bicimi: tek partili cumhuriyet
baskent: n’djamena
idari bolumler: 14 bolum; batha, biltine, borkou-ennedi-tibesti, chari-baguirmi, guera, kanem, lac, logone occidental, logone oriental, mayo-kebbi, moyen-chari, ouaddai, salamat, tandjile
bagimsizlik gunu: 11 agustos 1960 (fransa yonetiminden ayrildi)
milli bayram: bagimsizlik gunu:, 11 agustos (1960)
anayasa: 31 mart 1995
hukuk sistemi: fransiz medeni hukuku ve cad geleneksel hukuku temel alinarak hazirlanmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: acct, acp (afrika - karayip - pasifik ulkeleri), afdb (afrika kalkinma bankasi), bdeac, ceeac, cemac, eca (birlesmis milletler afrika ekonomik komisyonu), fao (tarim ve gida orgutu), fz, g-77, ibrd (uluslararasi imar ve kalkinma bankasi), icao (uluslararasi sivil havacilik orgutu), icftu (uluslararasi serbest ticaret birlikleri konfederastonu), icrm (uluslararasi kizilhac ve kizilay hareketi), ida (uluslararasi kalkinma birligi), idb (islam kalkinma bankasi), ifad (uluslararasi tarimsal kalkinma fonu), ifc (uluslararasi finansman kurumu), ifrcs (uluslararasi kizilhac ve kizilay topluluklari federasyonu), ilo (uluslarasi calisma orgutu), imf (uluslararasi para fonu),intelsat, interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), itu (uluslararasi telekomunikasyon birligi), nam, oau (afrika birligi teskilati), oic (islam konferansi orgutu), opcw (kimyasal silahlari yasaklama organizasyonu), un (birlesmis milletler), unctad (birlesmis milletler ticaret ve kalkinma konferansi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), unido (endustriyel kalkinma orgutu), upu (dunya posta birligi), wcl (dunya emek konfederasyonu), who (dunya saglik orgutu), wipo (dunya fikri mulkiyet teskilati), wmo (dunya meteoroloji orgutu), wtoo (dunya turizm orgutu), wtro (dunya ticaret orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: cografi uzakligi, kurakliklar, altyapi sisteminin yoklugu ve politik kargasalar kara ile cevrili olan cad’in ekonomik kalkinmasinda olumsuz etkenlerdendir. ahalinin yaklasik %85’i tarim ve hayvancilikla ugrasir.
gsyih: satinalma gucu paritesi - 8.1 milyar $ (2000 verileri)
gsyih - reel buyume: %4 (2000 verileri)
gsyih - sektorlere gore: tarim: %40
endustri: %14
hizmet: %46 (1998)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %3 (2000 verileri)
sektorlere gore is gucu dagilimi: tarim %85 (ciftcilik, hayvancilik ve balikcilik dahil)
butce: gelirler: 198 milyon $; giderler: 218 milyon $ (1998 verileri)
endustri: pamuk tekstili, et urunleri, bira uretimi, natron (sodyum karbonat), sabun, sigara, yapi malzemeleri
endustrinin buyume orani: %5 (1995)
elektrik uretimi: 90 milyon kwh (1999)
elektrik tuketimi: 83.7 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: pamuk, dari, pirinc, patates, manyok, yer fistigi, buyukbas hayvan, koyun, keci, deve
ihracat: 172 milyon $ (2000 verileri)
ihracat urunleri: pamuk, tekstil, buyukbas hayvan
ihracat ortaklari: portekiz %38, almanya %12, tayland, kosta rika, guney afrika, fransa (1999)
ithalat: 223 milyon $ (f.o.b., 2000 verileri)
ithalat urunleri: makine ve ulasim araclari, endustri mallari, petrol urunleri, gida maddeleri, tekstil urunleri
ithalat ortaklari: fransa %40, kamerun %13, nijerya %12, hindistan %5 (1999)
dis borc tutari: 1 milyar $ (1999 verileri)
para birimi: afrika franki (xaf)
para birimi kodu: xaf
mali yil: takvim yili
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 7,000 (1997)
telefon kodu: 235
radyo yayin istasyonlari: am 2, fm 3, kisa dalga 5 (1998)
radyolar: 1.67 milyon (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 10,000 (1997)
internet kisaltmasi: .td
internet servis saglayicilari: 1 (2000)
internet kullanicilari: 1,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: 0 km
karayollari: toplam: 33,400 km (1996)
su yollari: 2,000 km
limanlari: yok
hava alanlari: 50 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
cografi verileri
konum: guneybati avrupa’da, cebelitarik bogazi kiyisinda, ispanya’nin guney kiyisinda yer almaktadir.
cografi konumu: 36 11 kuzey derecesi, 5 22 bati boylami
haritadaki konumu: avrupa
yuzolcumu: 6.5 km²
sinirlari: toplam: 1.2 km
sinir komsulari: ispanya 1.2 km
sahil seridi: 12 km
iklimi: akdeniz iklimi, kislar iliman ve yazlar sicak gecer.
arazi yapisi: kiyidaki dar alcak araziler cebelitarik kayasi ile cevrilidirler.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: akdeniz 0 m; en yuksek noktasi: cebelitarik kayasi 426 m
nufus bilgileri
nufus: 27,649 (temmuz 2001 verileri)
nufus artis orani: %0.24 (2001 verileri)
bebek olum orani: 5.49 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 79.09 yil
erkeklerde: 76.23 yil
kadinlarda: 82.1 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 1.64 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: cebelitarikli
nufusun etnik dagilimi: ispanyollar, italyanlar, ingilizler, maltalilar, portekizler
dinler: roma katolikleri %76.9, muslumanlar %6.9, museviler %2.3, diger %7 (1991)
diller: ingilizce, ispanyolca, italyanca, portekizce, rusca
yonetimi
ulke adi: cebelitarik
ingilizce: gibraltar
bagimsizlik durumu: ingiltere’nin mustemlekesidir.
baskent: cebelitarik
bagimsizlik gunu: yok (ingiltere’nin mustemlekesidir.)
milli bayram: ulusal gun, mart ayinin ikinci pazartesi
anayasa: 30 mayis 1969
hukuk sistemi: ingiliz hukuku
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: interpol (uluslararasi polis teskilati)
ekonomik gostergeler
gsyih: satinalma gucu paritesi - 500 milyon $ (1997 verileri)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %1.5 (1998)
is gucu: 14,800
sektorlere gore isgucu dagilimi: hizmet %60, endustri %40
issizlik orani: %13.5 (1996)
endustri: turizm, bankacilik ve finans, gemi yapimi ve onarimi, tutun, maden suyu, bira, konserve balik
elektrik uretimi: 95 milyon kwh (1999)
elektrik tuketimi: 88.4 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: yok
ihracat: 81.1 milyon $ (1997)
ihracat urunleri: petrol %51, endustri mallari %41, diger %8
ihracat ortaklari: ingiltere, fas, portekiz, hollanda, ispanya, abd, almanya
ithalat: 492 milyon $ (1997)
ithalat urunleri: yakin, endustri mallari ve gida urunleri
ithalat ortaklari: ingiltere, ispanya, japonya, hollanda
para birimi: cebelitarik poundu (gip)
para birimi kodu: gip
mali yil: 1 temmuz - 30 haziran
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 19,000 (1997)
telefon kodu: 350
radyo yayin istasyonlari: am 1, fm 5, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 37,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 10,000 (1997)
internet kisaltmasi: .gi
internet servis saglayicilari: 2 (2000)
ulasim ve tasimacilik
karayollari: toplam: 46.25 km (2001)
su yollari: yok
boru hatlari: 0 km
limanlari: cebelitarik
hava alanlari: 1 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
konum: guneybati avrupa’da, cebelitarik bogazi kiyisinda, ispanya’nin guney kiyisinda yer almaktadir.
cografi konumu: 36 11 kuzey derecesi, 5 22 bati boylami
haritadaki konumu: avrupa
yuzolcumu: 6.5 km²
sinirlari: toplam: 1.2 km
sinir komsulari: ispanya 1.2 km
sahil seridi: 12 km
iklimi: akdeniz iklimi, kislar iliman ve yazlar sicak gecer.
arazi yapisi: kiyidaki dar alcak araziler cebelitarik kayasi ile cevrilidirler.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: akdeniz 0 m; en yuksek noktasi: cebelitarik kayasi 426 m
nufus bilgileri
nufus: 27,649 (temmuz 2001 verileri)
nufus artis orani: %0.24 (2001 verileri)
bebek olum orani: 5.49 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 79.09 yil
erkeklerde: 76.23 yil
kadinlarda: 82.1 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 1.64 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: cebelitarikli
nufusun etnik dagilimi: ispanyollar, italyanlar, ingilizler, maltalilar, portekizler
dinler: roma katolikleri %76.9, muslumanlar %6.9, museviler %2.3, diger %7 (1991)
diller: ingilizce, ispanyolca, italyanca, portekizce, rusca
yonetimi
ulke adi: cebelitarik
ingilizce: gibraltar
bagimsizlik durumu: ingiltere’nin mustemlekesidir.
baskent: cebelitarik
bagimsizlik gunu: yok (ingiltere’nin mustemlekesidir.)
milli bayram: ulusal gun, mart ayinin ikinci pazartesi
anayasa: 30 mayis 1969
hukuk sistemi: ingiliz hukuku
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: interpol (uluslararasi polis teskilati)
ekonomik gostergeler
gsyih: satinalma gucu paritesi - 500 milyon $ (1997 verileri)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %1.5 (1998)
is gucu: 14,800
sektorlere gore isgucu dagilimi: hizmet %60, endustri %40
issizlik orani: %13.5 (1996)
endustri: turizm, bankacilik ve finans, gemi yapimi ve onarimi, tutun, maden suyu, bira, konserve balik
elektrik uretimi: 95 milyon kwh (1999)
elektrik tuketimi: 88.4 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: yok
ihracat: 81.1 milyon $ (1997)
ihracat urunleri: petrol %51, endustri mallari %41, diger %8
ihracat ortaklari: ingiltere, fas, portekiz, hollanda, ispanya, abd, almanya
ithalat: 492 milyon $ (1997)
ithalat urunleri: yakin, endustri mallari ve gida urunleri
ithalat ortaklari: ingiltere, ispanya, japonya, hollanda
para birimi: cebelitarik poundu (gip)
para birimi kodu: gip
mali yil: 1 temmuz - 30 haziran
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 19,000 (1997)
telefon kodu: 350
radyo yayin istasyonlari: am 1, fm 5, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 37,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 10,000 (1997)
internet kisaltmasi: .gi
internet servis saglayicilari: 2 (2000)
ulasim ve tasimacilik
karayollari: toplam: 46.25 km (2001)
su yollari: yok
boru hatlari: 0 km
limanlari: cebelitarik
hava alanlari: 1 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
cografi verileri
konum: bati afrika’da, kuzey atlas okyanusunun kiyisinda, batidan togo, kuzeybatidan burkina faso, kuzeydogudan nijer, dogudan da nijerya ile cevrilidir.
cografi konumu: 9 30 kuzey derecesi, 2 15 dogu boylami
harita konumu: afrika
yuzolcumu: toplam: 112,620 km²
kara: 110,620 km²
su: 2,000 km²
sinirlari: toplam: 1,989 km
sinir komsulari: burkina faso 306 km, nijer 266 km, nijerya 773 km, togo 644 km
sahil seridi: 121 km
iklim: kiyi bolgesinde ekvator iklimi egemendir. guneyde biri mart ayindan hazirana, oteki eylulden kasima degin suren iki yagmur mevsimi yasanir. bunlar arasinda da iki kurak mevsim gorulur. kuzeyde yagmur mevsimi mayistan eylule degin devam eder, oteki aylar kurak gecer.
arazi yapisi: benin bes dogal bolgeye ayrilir: kiyi bolgesi, kil bolgesi, benin platolari, atakora daglari ve nijer duzlukleri.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: atlas okyanusu 0 m
en yuksek noktasi: sokbaro dagi 658 m
dogal kaynaklari: kiyidan uzakta az miktarda petrol birikintisi, kirec tasi, mermer, kereste
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %13
surekli ekinler: %4
otlaklar: %4
ormanlik arazi: %31
diger: %48 (1993 verileri)
sulanan arazi: 100 km² (1993 verileri)
dogal afetler: kuzeyde kislari kuru, sicak ve tozlu harmattan ruzgarlari etkilidirler.
nufus bilgileri
nufus: 6,590,782 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %47.32 (erkek 1,574,124; kadin 1,544,741)
15-64 yas: %50.38 (erkek 1,607,900; kadin 1,712,360)
65 yas ve uzeri: %2.3 (erkek 64,756; kadin 86,901) (2001 verileri)
nufus artis orani: %2.97 (2001 verileri)
multeci orani: 0 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.03 erkek/kadin
15 yas alti: 1.02 erkek/kadin
15-64 yas: 0.94 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.75 erkek/kadin
toplam nufus: 0.97 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 89.68 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 49.94 yil
erkek: 49.02 yil
kadin: 50.88 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 6.23 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
hiv/aids - hastaliklarina yakalanan yetiskin sayisi: %2.45 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklari tasiyan insan sayisi: 70,000 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklarindan olenler: 5,600 (1999 verileri)
ulus: beninli
nufusun etnik dagilimi: afrikali %99 (42 etnik grup, fon, adja, yoruba, bariba baslicalari), avrupali 5,500
dinler: yerel inanclar %50, hiristiyan %30, musluman %20
dil: fransizca (resmi), fon ve yoruba, diger diller
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %37.5
erkeklerin: %52.2
kadinlarin: %23.6 (2000)
yonetimi
ulke adi: resmi tam adi: benin cumhuriyeti
kisa sekli : benin
yerel tam adi: republique du benin
yerel kisa sekli: benin
eski adi: dahomey
yonetim bicimi: cok partili demokratik cumhuriyet
baskent: porto novo resmi olarak baskenttir; cotonou devletin bulundugu ildir.
idari bolmeler: 6 eyalete ayrilmistir; atakora, atlantique, borgou, mono, oueme, zou
bagimsizlik gunu: 1 agustos 1960 (fransa’dan ayrilmistir)
milli bayram: ulusal gun, 1 agustos (1960)
anayasa: aralik 1990
hukuk sistemi: fransiz genel hukuku temel alinmistir.
oy kullanma yasi: 18 yas ve uzeri; genel
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: acct, acp (afrika - karayip - pasifik ulkeleri), afdb (afrika kalkinma bankasi), ccc (gumruk isbirligi konseyi), eca (birlesmis milletler afrika ekonomik komisyonu), ecowas (bati afrika ekonomik toplulugu), entente, fao (tarim ve gida orgutu), fz, g-77, iaea (uluslararasi atom enerjisi ajansi), ibrd (uluslararasi imar ve kalkinma bankasi), icao (uluslararasi sivil havacilik orgutu), icftu (uluslararasi serbest ticaret birlikleri konfederastonu), icrm (uluslararasi kizilhac ve kizilay hareketi), ida (uluslararasi kalkinma birligi), idb (islam kalkinma bankasi), ifad (uluslararasi tarimsal kalkinma fonu), ifc (uluslararasi finansman kurumu), ifrcs (uluslararasi kizilhac ve kizilay topluluklari federasyonu), ilo (uluslarasi calisma orgutu), imf (uluslararasi para fonu), imo (uluslararasi denizcilik orgutu), intelsat (uluslararasi telekomunikasyon ve uydu orgutu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), iom (uluslararasi gocmen teskilati), iso (uluslararasi standartlar orgutu), itu (uluslararasi haberlesme birligi), miponuh, monuc (bm kongo operasyonu), nam, oau (afrika birligi teskilati), oic (islam konferansi orgutu), opcw (kimyasal silahlari yasaklama organizasyonu), un (birlesmis milletler), unctad (birlesmis milletler ticaret ve kalkinma konferansi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), unido (endustriyel kalkinma orgutu), unmee (bm etyopya-eritre misyonu), untaet (bm dogu timor gecis yonetimi), upu (dunya posta birligi), wadb (bati afrika kalkinma bankasi), waemu (bati afrika ekonomik ve parasal birligi), wcl (dunya emek konfederasyonu), wftu (dunya isci sendikalari federasyonu), who (dunya saglik orgutu), wipo (dunya fikri mulkiyet teskilati), wmo (dunya meteoroloji orgutu), wtoo (dunya turizm orgutu), wtro (dunya ticaret orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: benin ekonomisi transit ticaret ve tarim uzerine kuruludur ve merkezi planlamayla yonlendirilir. geleneksel balikcilik, lagunlerin gitgide tuzlanmasi nedeniyle gerilemekte, ama acik deniz balikciligi gibi modern kesimlere yapilan yatirimlar artmaktadir. imalat sanayisi kucuk olceklidir. buyuk isletmeler devlet denetimindedir.ulkenin en buyuk sanayi isletmesi, parakou dokuma kompleksidir. gayri safi milli hasilanin %45`ini saglayan hizmet sektorunde isgucunun ucte biri calisir. turizm sektoru de gelisme yoluna girmistir. bircok buyuk otel insa edilmekte ve bazilari da yenilenmektedir. turkiye’de tum sektorler itibariyle benin’e 52 firma ihracat yapiyor.
gsyih: satinalma gucu paritesi - 6.6 milyar $ (2000 verileri)
gsyih - reel buyume: %5 (2000 verileri)
gsyih - sektorlere gore: tarim: %37.9
endustri: %13.5
hizmet: %48.6 (1999)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %3 (2000 verileri)
butce: gelirler: 299 milyon $; giderler: 445 milyon$ (1995 verileri)
endustri: tekstil, sigara; mesrubat, gida; yapi malzemeleri, petrol
endustrinin buyume orani: %6.9 (2000 verileri)
elektrik uretimi: 226 milyon kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %24.78
hidro: %75.22
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 510.2 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 300 milyon kwh (1999)
tarim urunleri: misir, fasulye, pirinc, pamuk, kumes hayvanlari
ihracat: 396 milyon $ (1999)
ihracat urunleri: pamuk, ham petrol, palmiye urunleri, kakao
ihracat ortaklari: brezilya %14, libya %5, endonezya %4, italya %4 (1999)
ithalat: 566 milyon $ (1999)
ithalat urunleri: gida, tutun, petrol urunleri, sermaye urunleri
ithalat ortaklari: fransa %38, cin %16, ingiltere %9, cote d’ivoire %5 (1999)
dis borc tutari: 1.6 milyar $ (1998 verileri)
para birimi: afrika franki (xof)
para birimi kodu: xof
mali yil: takvim yili
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 36,000 (1997)
telefon kodu: 229
radyo yayin istasyonlari: am 2, fm 9, kisa dalga 4 (1998)
radyolar: 620,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 2 (1997)
televizyonlar: 60,000 (1997)
internet kisaltmasi: .bj
internet servis saglayicilari: 1 (2000)
internet kullanicilari: 10,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: toplam: 578 km
karayollari: toplam: 6,787 km
asfalt: 1,357 km
asfalt olmayan: 5,430 km (1997 verileri)
limanlari: cotonou, porto novo
hava alanlari: 5 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
konum: bati afrika’da, kuzey atlas okyanusunun kiyisinda, batidan togo, kuzeybatidan burkina faso, kuzeydogudan nijer, dogudan da nijerya ile cevrilidir.
cografi konumu: 9 30 kuzey derecesi, 2 15 dogu boylami
harita konumu: afrika
yuzolcumu: toplam: 112,620 km²
kara: 110,620 km²
su: 2,000 km²
sinirlari: toplam: 1,989 km
sinir komsulari: burkina faso 306 km, nijer 266 km, nijerya 773 km, togo 644 km
sahil seridi: 121 km
iklim: kiyi bolgesinde ekvator iklimi egemendir. guneyde biri mart ayindan hazirana, oteki eylulden kasima degin suren iki yagmur mevsimi yasanir. bunlar arasinda da iki kurak mevsim gorulur. kuzeyde yagmur mevsimi mayistan eylule degin devam eder, oteki aylar kurak gecer.
arazi yapisi: benin bes dogal bolgeye ayrilir: kiyi bolgesi, kil bolgesi, benin platolari, atakora daglari ve nijer duzlukleri.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: atlas okyanusu 0 m
en yuksek noktasi: sokbaro dagi 658 m
dogal kaynaklari: kiyidan uzakta az miktarda petrol birikintisi, kirec tasi, mermer, kereste
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %13
surekli ekinler: %4
otlaklar: %4
ormanlik arazi: %31
diger: %48 (1993 verileri)
sulanan arazi: 100 km² (1993 verileri)
dogal afetler: kuzeyde kislari kuru, sicak ve tozlu harmattan ruzgarlari etkilidirler.
nufus bilgileri
nufus: 6,590,782 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %47.32 (erkek 1,574,124; kadin 1,544,741)
15-64 yas: %50.38 (erkek 1,607,900; kadin 1,712,360)
65 yas ve uzeri: %2.3 (erkek 64,756; kadin 86,901) (2001 verileri)
nufus artis orani: %2.97 (2001 verileri)
multeci orani: 0 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.03 erkek/kadin
15 yas alti: 1.02 erkek/kadin
15-64 yas: 0.94 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.75 erkek/kadin
toplam nufus: 0.97 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 89.68 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 49.94 yil
erkek: 49.02 yil
kadin: 50.88 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 6.23 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
hiv/aids - hastaliklarina yakalanan yetiskin sayisi: %2.45 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklari tasiyan insan sayisi: 70,000 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklarindan olenler: 5,600 (1999 verileri)
ulus: beninli
nufusun etnik dagilimi: afrikali %99 (42 etnik grup, fon, adja, yoruba, bariba baslicalari), avrupali 5,500
dinler: yerel inanclar %50, hiristiyan %30, musluman %20
dil: fransizca (resmi), fon ve yoruba, diger diller
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %37.5
erkeklerin: %52.2
kadinlarin: %23.6 (2000)
yonetimi
ulke adi: resmi tam adi: benin cumhuriyeti
kisa sekli : benin
yerel tam adi: republique du benin
yerel kisa sekli: benin
eski adi: dahomey
yonetim bicimi: cok partili demokratik cumhuriyet
baskent: porto novo resmi olarak baskenttir; cotonou devletin bulundugu ildir.
idari bolmeler: 6 eyalete ayrilmistir; atakora, atlantique, borgou, mono, oueme, zou
bagimsizlik gunu: 1 agustos 1960 (fransa’dan ayrilmistir)
milli bayram: ulusal gun, 1 agustos (1960)
anayasa: aralik 1990
hukuk sistemi: fransiz genel hukuku temel alinmistir.
oy kullanma yasi: 18 yas ve uzeri; genel
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: acct, acp (afrika - karayip - pasifik ulkeleri), afdb (afrika kalkinma bankasi), ccc (gumruk isbirligi konseyi), eca (birlesmis milletler afrika ekonomik komisyonu), ecowas (bati afrika ekonomik toplulugu), entente, fao (tarim ve gida orgutu), fz, g-77, iaea (uluslararasi atom enerjisi ajansi), ibrd (uluslararasi imar ve kalkinma bankasi), icao (uluslararasi sivil havacilik orgutu), icftu (uluslararasi serbest ticaret birlikleri konfederastonu), icrm (uluslararasi kizilhac ve kizilay hareketi), ida (uluslararasi kalkinma birligi), idb (islam kalkinma bankasi), ifad (uluslararasi tarimsal kalkinma fonu), ifc (uluslararasi finansman kurumu), ifrcs (uluslararasi kizilhac ve kizilay topluluklari federasyonu), ilo (uluslarasi calisma orgutu), imf (uluslararasi para fonu), imo (uluslararasi denizcilik orgutu), intelsat (uluslararasi telekomunikasyon ve uydu orgutu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), iom (uluslararasi gocmen teskilati), iso (uluslararasi standartlar orgutu), itu (uluslararasi haberlesme birligi), miponuh, monuc (bm kongo operasyonu), nam, oau (afrika birligi teskilati), oic (islam konferansi orgutu), opcw (kimyasal silahlari yasaklama organizasyonu), un (birlesmis milletler), unctad (birlesmis milletler ticaret ve kalkinma konferansi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), unido (endustriyel kalkinma orgutu), unmee (bm etyopya-eritre misyonu), untaet (bm dogu timor gecis yonetimi), upu (dunya posta birligi), wadb (bati afrika kalkinma bankasi), waemu (bati afrika ekonomik ve parasal birligi), wcl (dunya emek konfederasyonu), wftu (dunya isci sendikalari federasyonu), who (dunya saglik orgutu), wipo (dunya fikri mulkiyet teskilati), wmo (dunya meteoroloji orgutu), wtoo (dunya turizm orgutu), wtro (dunya ticaret orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: benin ekonomisi transit ticaret ve tarim uzerine kuruludur ve merkezi planlamayla yonlendirilir. geleneksel balikcilik, lagunlerin gitgide tuzlanmasi nedeniyle gerilemekte, ama acik deniz balikciligi gibi modern kesimlere yapilan yatirimlar artmaktadir. imalat sanayisi kucuk olceklidir. buyuk isletmeler devlet denetimindedir.ulkenin en buyuk sanayi isletmesi, parakou dokuma kompleksidir. gayri safi milli hasilanin %45`ini saglayan hizmet sektorunde isgucunun ucte biri calisir. turizm sektoru de gelisme yoluna girmistir. bircok buyuk otel insa edilmekte ve bazilari da yenilenmektedir. turkiye’de tum sektorler itibariyle benin’e 52 firma ihracat yapiyor.
gsyih: satinalma gucu paritesi - 6.6 milyar $ (2000 verileri)
gsyih - reel buyume: %5 (2000 verileri)
gsyih - sektorlere gore: tarim: %37.9
endustri: %13.5
hizmet: %48.6 (1999)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %3 (2000 verileri)
butce: gelirler: 299 milyon $; giderler: 445 milyon$ (1995 verileri)
endustri: tekstil, sigara; mesrubat, gida; yapi malzemeleri, petrol
endustrinin buyume orani: %6.9 (2000 verileri)
elektrik uretimi: 226 milyon kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %24.78
hidro: %75.22
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 510.2 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 300 milyon kwh (1999)
tarim urunleri: misir, fasulye, pirinc, pamuk, kumes hayvanlari
ihracat: 396 milyon $ (1999)
ihracat urunleri: pamuk, ham petrol, palmiye urunleri, kakao
ihracat ortaklari: brezilya %14, libya %5, endonezya %4, italya %4 (1999)
ithalat: 566 milyon $ (1999)
ithalat urunleri: gida, tutun, petrol urunleri, sermaye urunleri
ithalat ortaklari: fransa %38, cin %16, ingiltere %9, cote d’ivoire %5 (1999)
dis borc tutari: 1.6 milyar $ (1998 verileri)
para birimi: afrika franki (xof)
para birimi kodu: xof
mali yil: takvim yili
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 36,000 (1997)
telefon kodu: 229
radyo yayin istasyonlari: am 2, fm 9, kisa dalga 4 (1998)
radyolar: 620,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 2 (1997)
televizyonlar: 60,000 (1997)
internet kisaltmasi: .bj
internet servis saglayicilari: 1 (2000)
internet kullanicilari: 10,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: toplam: 578 km
karayollari: toplam: 6,787 km
asfalt: 1,357 km
asfalt olmayan: 5,430 km (1997 verileri)
limanlari: cotonou, porto novo
hava alanlari: 5 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
cografi verileri
konum: guney afrika’da, guney atlas okyanusunda ada.
cografi konumu: 54 26 guney derecesi, 3 24 dogu boylami
haritadaki konumu: antarktik bolgesi
yuzolcumu: 58.5 km²
kara komsulari: 0 km
kiyi seridi: 29.6 km
iklimi: antarktik
arazi yapisi: volkaniktir; maksimum yuksekligi 800 metredir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: guney atlas okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: olav dorugu 935 m
dogal kaynaklari: yok
sulanan arazi: 0 km² (1993)
nufus bilgileri
nufus: issizdir. (temmuz 2001 verileri)
yonetimi
ulke adi: bouvet adasi
ingilizce: bouvet island
bagimsizlik durumu: norvec’e baglidir.
hukuk sistemi: norvec hukuku
bayrak: norvec bayragi
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: ekonomik aktivitesi yoktur.
iletisim bilgileri
internet kisaltmasi: .bv
iletisim notu: otomatik meteoroloji istasyonu.
ulasim ve tasimacilik
su yollari: yok
limanlari: yok; kiyidan uzak demir atilmasi mumkundur.
kaynak: ulkeler.net
konum: guney afrika’da, guney atlas okyanusunda ada.
cografi konumu: 54 26 guney derecesi, 3 24 dogu boylami
haritadaki konumu: antarktik bolgesi
yuzolcumu: 58.5 km²
kara komsulari: 0 km
kiyi seridi: 29.6 km
iklimi: antarktik
arazi yapisi: volkaniktir; maksimum yuksekligi 800 metredir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: guney atlas okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: olav dorugu 935 m
dogal kaynaklari: yok
sulanan arazi: 0 km² (1993)
nufus bilgileri
nufus: issizdir. (temmuz 2001 verileri)
yonetimi
ulke adi: bouvet adasi
ingilizce: bouvet island
bagimsizlik durumu: norvec’e baglidir.
hukuk sistemi: norvec hukuku
bayrak: norvec bayragi
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: ekonomik aktivitesi yoktur.
iletisim bilgileri
internet kisaltmasi: .bv
iletisim notu: otomatik meteoroloji istasyonu.
ulasim ve tasimacilik
su yollari: yok
limanlari: yok; kiyidan uzak demir atilmasi mumkundur.
kaynak: ulkeler.net
konum: guney afrika’da, mozambik kanalinin guneyinde, madagaskar’a yakin yer alan adalar grubu.
cografi konumu: 21 30 guney derecesi, 39 50 bati boylami
harita konumu: afrika
yuzolcumu: toplam: 0.2 km²
kara: 0.2 km²
su: 0 km²
sinir komsulari: 0 km
sahil seridi: 35.2 km
iklim: tropikal
arazi yapisi: volkanik kayaliklar
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: hint okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: isimsiz yer 2.4 m
dogal kaynaklar: yok
arazi kullanimi: yok: %100 kayaliklar
sulanan arazi: 0 km² (1993)
dogal afetler: su alti kayaliklar denizciler icin tehlike olusturmakta, periyodik siklonlar ortaya cikmaktadirlar.
nufus bilgileri
nufus: issiz (temmuz 2001 verileri)
yonetimi
ulke adi: bassas da india
bagimsizlik durumu: fransa’nin somurgesidir; reunion’da yapilan toplantilarla komisyon uyeleri tarafindan yonetilmektedir.
hukuk sistemi: fransa hukuku
bayrak: fransa bayragi kullanilmaktadir.
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: hic bir ekonomik aktivitesi yoktur.
ulasim ve tasimacilik
deniz yollari: yok
limanlari: yok; kiyidan uzakta demir atilabilir.
kaynak: ulkeler.net
cografi konumu: 21 30 guney derecesi, 39 50 bati boylami
harita konumu: afrika
yuzolcumu: toplam: 0.2 km²
kara: 0.2 km²
su: 0 km²
sinir komsulari: 0 km
sahil seridi: 35.2 km
iklim: tropikal
arazi yapisi: volkanik kayaliklar
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: hint okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: isimsiz yer 2.4 m
dogal kaynaklar: yok
arazi kullanimi: yok: %100 kayaliklar
sulanan arazi: 0 km² (1993)
dogal afetler: su alti kayaliklar denizciler icin tehlike olusturmakta, periyodik siklonlar ortaya cikmaktadirlar.
nufus bilgileri
nufus: issiz (temmuz 2001 verileri)
yonetimi
ulke adi: bassas da india
bagimsizlik durumu: fransa’nin somurgesidir; reunion’da yapilan toplantilarla komisyon uyeleri tarafindan yonetilmektedir.
hukuk sistemi: fransa hukuku
bayrak: fransa bayragi kullanilmaktadir.
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: hic bir ekonomik aktivitesi yoktur.
ulasim ve tasimacilik
deniz yollari: yok
limanlari: yok; kiyidan uzakta demir atilabilir.
kaynak: ulkeler.net
cografi verileri
konum: okyanusya, kuzey pasifik okyanusunda mercanada.
cografi konumu: 0 13 kuzey derecesi, 176 31 dogu boylami
haritadaki konumu: okyanusya
yuzolcumu: toplam: 1.4 km²
kara: 1.4 km²
su: 0 km²
sinir komsulari: 0 km
sahil seridi: 4.8 km
iklimi: az yagisli, sabit ruzgarli, yakici gunesli ekvatoral iklim hakimdir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: pasifik okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: 8 m
dogal kaynaklari: guano, karada ve suda vahsi doga
arazi kullanimi: tarima elverisli: %0
surekli ekinler: %0
otlaklar: %0
ormanlik arazi: %0
diger: %100
sulanan arazi: 0 km² (1993)
dogal afetler: mercanadayi cevreleyen kayaliklar denizciler icin tehlike olusturmaktadirlar.
nufus bilgileri
nufus: baker adasi issizdir. 1942 yilinda, ii dunya savasinda adaya yapilan hava saldirilari sirasinda, buradaki tum siviller adayi terk ettiler. su anda ada sadece avlanma amacli kullanilmaktadir. (temmuz 2001 verileri)
yonetimi
ulke adi: baker adasi
ingilizce: baker island
bagimsizlik durumu: abd’ye baglidir; washington tarafindan yonetilir.
hukuk sistemi: abd hukuku uygulanmaktadir.
bayrak: abd bayragi kullanilmaktadir.
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: ekonomik etkinligi yoktur.
ulasim ve tasimacilik
deniz yollari: yok
limanlari: yok; sadece denizin ortasinda demir atma imkani var
hava alanlari: 1,665 metrelik alanda ii dunya savasi sonrasi terkedilmis bir ucak pisti var, uzeri tamamen bitki ortusu ile kaplanmistir ve su anda kullanilmamaktadir. (2000 verileri)
ulasim notu: bati yakasinda bir gunduz feneri bulunmaktadir.
kaynak: ulkeler.net
konum: okyanusya, kuzey pasifik okyanusunda mercanada.
cografi konumu: 0 13 kuzey derecesi, 176 31 dogu boylami
haritadaki konumu: okyanusya
yuzolcumu: toplam: 1.4 km²
kara: 1.4 km²
su: 0 km²
sinir komsulari: 0 km
sahil seridi: 4.8 km
iklimi: az yagisli, sabit ruzgarli, yakici gunesli ekvatoral iklim hakimdir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: pasifik okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: 8 m
dogal kaynaklari: guano, karada ve suda vahsi doga
arazi kullanimi: tarima elverisli: %0
surekli ekinler: %0
otlaklar: %0
ormanlik arazi: %0
diger: %100
sulanan arazi: 0 km² (1993)
dogal afetler: mercanadayi cevreleyen kayaliklar denizciler icin tehlike olusturmaktadirlar.
nufus bilgileri
nufus: baker adasi issizdir. 1942 yilinda, ii dunya savasinda adaya yapilan hava saldirilari sirasinda, buradaki tum siviller adayi terk ettiler. su anda ada sadece avlanma amacli kullanilmaktadir. (temmuz 2001 verileri)
yonetimi
ulke adi: baker adasi
ingilizce: baker island
bagimsizlik durumu: abd’ye baglidir; washington tarafindan yonetilir.
hukuk sistemi: abd hukuku uygulanmaktadir.
bayrak: abd bayragi kullanilmaktadir.
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: ekonomik etkinligi yoktur.
ulasim ve tasimacilik
deniz yollari: yok
limanlari: yok; sadece denizin ortasinda demir atma imkani var
hava alanlari: 1,665 metrelik alanda ii dunya savasi sonrasi terkedilmis bir ucak pisti var, uzeri tamamen bitki ortusu ile kaplanmistir ve su anda kullanilmamaktadir. (2000 verileri)
ulasim notu: bati yakasinda bir gunduz feneri bulunmaktadir.
kaynak: ulkeler.net
(bkz: trigonometri)
yaklasik 2 milyon yildir yerkurede insan yasamakta ve bu iki milyon yil icinde erkek kadini kadin da erkegi anlayamamakta. dolayisi ile acikca goruluyor ki karsi cinsi anlamak sadece bir utopya.
olaganustu halin yasandigi zaman dilimi.
yelkenli gezi teknesi.
cografi verileri
konum: karayipler’de, kuzey atlas okyanusunda adalar grubu, florida eyaletinin guneydogu kiyisi aciklarinda, kuba ve hispaniola`nin kuzeyinde yer alir.
cografi konumu: 24 15 kuzey derecesi, 76 00 bati boylami
haritadaki konumu: orta amerika ve karayipler
yuzolcumu: toplam: 13,940 km²
kara: 10,070 km²
su: 3,870 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 3,542 km
iklim: iki mevsimli yumusak astropik iklimi buyuk olcude stream korfezi akintisi ile atlas okyanusu meltemlerinin etkisi altindadir. kasirga mevsimi temmuz ortalarindan kasim ortalarina kadar surer.
arazi yapisi: bahamalar, guney ve batisindaki karalardan derin kanallarla ayrilan bir denizalti yukseltisinin su ustune cikmis uzantilarindan olusur. adalarin kiyilari mercan kayaliklariyla cevrilidir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: atlas okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: alvernia dagi 63 m
dogal kaynaklari: tuz, kereste, tarima elverisli topraklar
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %1
otlaklar: %0
ormanlik arazi: %32
diger: %67 (1993 verileri)
dogal afetler: tropikal kasirgalar su baskinlarina neden olarak zarar vermektedir.
nufus bilgileri
nufusu: 297,852
yas yapisi: 0-14 yas: %29.43 (erkek 44,179; kadin 43,486)
15-64 yas: %64.46 (erkek 94,329; kadin 97,674)
65 yas ve uzeri: %6.11 (erkek 7,618; kadin 10,566) (2001 verileri)
nufus artis orani: %0.93 (2001 verileri)
multeci orani: -2.65 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.02 erkek/kadin
15 yas alti: 1.02 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 0.97 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.72 erkek/kadin
toplam nufusta: 0.96 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 17.03 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 70.46 yil
erkeklerde: 67.27 yil
kadinlarda: 73.71 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 2.3 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
hiv/aids - hastaliklarina yakalanan yetiskin sayisi: %4.13 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklari tasiyan insan sayisi: 6,900 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklarindan olenler: 500 (1999 verileri)
ulus: bahama
nufusun etnik dagilimi: siyah irk %85, beyaz irk %12, asyalilar ve hispaniola’lilar
din: baptistler %32, anglikanlar %20, roma katolikleri %19, methodistler %6, diger %23
dil: ingilizce, creole (hem avrupa, hem de asya soyundan gelen kisilerin konustugu dil)
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %98.2
erkek: %98.5
kadin: %98 (1995 verileri)
yonetimi
ulke adi: bahama
ingilizce: bahamas, the
yonetim bicimi: mesruti monarsi
baskent: nassau
idari bolumler: 21 bolge; acklins ve crooked adalari, bimini, cat adalari, exuma, freeport, fresh creek, governor’s limani, green turtle cay, harbour adasi, high rock, inagua, kemps bay, long adasi, marsh limani, mayaguana, new providence, nicholls sehri ve berry adalari, ragged adasi, rock sound, sandy burunu, san salvador ve rum cay
bagimsizlik gunu: 10 temmuz 1973
milli bayram: kurtulus gunu, 10 temmuz (1973)
anayasa: 10 temmuz 1973
hukuk sistemi: ingiliz hukuku temel alinmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: acp (afrika - karayip - pasifik ulkeleri), c, caricom (karayipler toplulugu ve ortak pazari), ccc (gumruk isbirligi konseyi), cdb (karayipler kalkinma bankasi), eclac (birlesmis milletler latin amerika ve karayipler komisyonu), fao (tarim ve gida orgutu), g-77, iadb (amerika bolgesi kalkinma bankasi), ibrd (uluslararasi imar ve kalkinma bankasi), icao (uluslararasi sivil havacilik orgutu), icftu (uluslararasi serbest ticaret birlikleri konfederastonu), icrm (uluslararasi kizilhac ve kizilay hareketi), ifc (uluslararasi finansman kurumu), ifrcs (uluslararasi kizilhac ve kizilay topluluklari federasyonu), ilo (uluslarasi calisma orgutu), imf (uluslararasi para fonu), imo (uluslararasi denizcilik orgutu), inmarsat (uluslararasi denizcilik uydu teskilati), intelsat (uluslararasi telekomunikasyon ve uydu orgutu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), itu (uluslararasi telekomunikasyon birligi), laes, nam, oas (amerika devletleri teskilati), opanal, opcw (kimyasal silahlari yasaklama organizasyonu), un (birlesmis milletler), unctad (birlesmis milletler ticaret ve kalkinma konferansi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), unido (endustriyel kalkinma orgutu), upu (dunya posta birligi), who (dunya saglik orgutu), wipo (dunya fikri mulkiyet teskilati), wmo (dunya meteoroloji orgutu), wtro (dunya ticaret orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: bahama ekonomisi buyuk olcude turizm ve uluslararasi finans hizmetlerine dayalidir. bu gelismekte olan bir ulkedir. turizm, tek basina gayri safi milli hasilanin %60`indan fazlasini karsilar ve dolayli ya da direk bir sekilde is gucunu %40 oraninda istihdam eder. sanayi ve tarim, gayri safi milli hasilanin %10`undan az bir oranini karsilar. ulke gelismesindeki buyume buyuk olcude turizm sektorunun gelecegine ve abd`nin gelirindeki artisla baglantili olarak turist potansiyelinin buyumesine baglidir.
gsyih: satin alma gucu paritesi: 4.5 milyar $ (2000 verileri)
gsyih - (reel buyume): %4.5 (2000 verileri)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %1.9 (2000 verileri)
is gucu: 156,000 (1999)
sektorlere gore isgucu dagilimi: turizm %40, diger hizmetler %50, endustri %5, tarim %5 (1995 verileri)
issizlik orani: %9 (1998 verileri)
butce: gelirler: 766 milyon $; giderler: 845 milyon $ (1997/1998)
endustri: turizm, finans, cimento, petrol aritimi ve deniz yoluyla nakliyesi, tuz, rom, ecza urunleri
elektrik uretimi: 1.465 milyar kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %100
hidro: %0
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 1.362 milyar kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: narenciye, sebzeler; kumes hayvanlari
ihracat tutari: 376.8 milyon $ (2000 verileri)
ihracat urunleri: ecza urunleri, cimento, rom, kerevit, aritilmis petrol urunleri
ihracat ortaklari: abd %22.3, isvicre %15.6, birlesik kralliklar %15, danimarka %7.4 (1998)
ithalat tutari: 1.73 milyar $ (2000 verileri)
ithalat urunleri: gida maddeleri, sanayi urunleri, ham petrol, tasitlar, elektronik
ithalat ortaklari: abd %27.3, italya %26.5, japonya %10, danimarka %4.2 (1998)
dis borc tutari: 385.8 milyon $ (2000 verileri)
para birimi: bahama dolari (bsd)
para birimi kodu: bsd
mali yil: 1 temmuz - 30 haziran
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 96,000 (1997)
telefon kodu: 1242
radyo yayin istasyonlari: am 3, fm 4, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 215,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 67,000 (1997)
internet kisaltmasi: .bs
internet servis saglayicilari: 19 (2000)
internet kullanicilari: 15,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: 0 km
karayollari: toplam: 2,693 km
asfalt: 1,546 km
asfalt olmayan: 1,147 km (1997)
deniz yollari: yok
limanlari: freeport, matthew town, nassau
hava alanlari: 65 (2000 verileri)
helikopter alanlari: 1 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
konum: karayipler’de, kuzey atlas okyanusunda adalar grubu, florida eyaletinin guneydogu kiyisi aciklarinda, kuba ve hispaniola`nin kuzeyinde yer alir.
cografi konumu: 24 15 kuzey derecesi, 76 00 bati boylami
haritadaki konumu: orta amerika ve karayipler
yuzolcumu: toplam: 13,940 km²
kara: 10,070 km²
su: 3,870 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 3,542 km
iklim: iki mevsimli yumusak astropik iklimi buyuk olcude stream korfezi akintisi ile atlas okyanusu meltemlerinin etkisi altindadir. kasirga mevsimi temmuz ortalarindan kasim ortalarina kadar surer.
arazi yapisi: bahamalar, guney ve batisindaki karalardan derin kanallarla ayrilan bir denizalti yukseltisinin su ustune cikmis uzantilarindan olusur. adalarin kiyilari mercan kayaliklariyla cevrilidir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: atlas okyanusu 0 m; en yuksek noktasi: alvernia dagi 63 m
dogal kaynaklari: tuz, kereste, tarima elverisli topraklar
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %1
otlaklar: %0
ormanlik arazi: %32
diger: %67 (1993 verileri)
dogal afetler: tropikal kasirgalar su baskinlarina neden olarak zarar vermektedir.
nufus bilgileri
nufusu: 297,852
yas yapisi: 0-14 yas: %29.43 (erkek 44,179; kadin 43,486)
15-64 yas: %64.46 (erkek 94,329; kadin 97,674)
65 yas ve uzeri: %6.11 (erkek 7,618; kadin 10,566) (2001 verileri)
nufus artis orani: %0.93 (2001 verileri)
multeci orani: -2.65 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.02 erkek/kadin
15 yas alti: 1.02 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 0.97 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.72 erkek/kadin
toplam nufusta: 0.96 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 17.03 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 70.46 yil
erkeklerde: 67.27 yil
kadinlarda: 73.71 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 2.3 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
hiv/aids - hastaliklarina yakalanan yetiskin sayisi: %4.13 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklari tasiyan insan sayisi: 6,900 (1999 verileri)
hiv/aids - hastaliklarindan olenler: 500 (1999 verileri)
ulus: bahama
nufusun etnik dagilimi: siyah irk %85, beyaz irk %12, asyalilar ve hispaniola’lilar
din: baptistler %32, anglikanlar %20, roma katolikleri %19, methodistler %6, diger %23
dil: ingilizce, creole (hem avrupa, hem de asya soyundan gelen kisilerin konustugu dil)
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %98.2
erkek: %98.5
kadin: %98 (1995 verileri)
yonetimi
ulke adi: bahama
ingilizce: bahamas, the
yonetim bicimi: mesruti monarsi
baskent: nassau
idari bolumler: 21 bolge; acklins ve crooked adalari, bimini, cat adalari, exuma, freeport, fresh creek, governor’s limani, green turtle cay, harbour adasi, high rock, inagua, kemps bay, long adasi, marsh limani, mayaguana, new providence, nicholls sehri ve berry adalari, ragged adasi, rock sound, sandy burunu, san salvador ve rum cay
bagimsizlik gunu: 10 temmuz 1973
milli bayram: kurtulus gunu, 10 temmuz (1973)
anayasa: 10 temmuz 1973
hukuk sistemi: ingiliz hukuku temel alinmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: acp (afrika - karayip - pasifik ulkeleri), c, caricom (karayipler toplulugu ve ortak pazari), ccc (gumruk isbirligi konseyi), cdb (karayipler kalkinma bankasi), eclac (birlesmis milletler latin amerika ve karayipler komisyonu), fao (tarim ve gida orgutu), g-77, iadb (amerika bolgesi kalkinma bankasi), ibrd (uluslararasi imar ve kalkinma bankasi), icao (uluslararasi sivil havacilik orgutu), icftu (uluslararasi serbest ticaret birlikleri konfederastonu), icrm (uluslararasi kizilhac ve kizilay hareketi), ifc (uluslararasi finansman kurumu), ifrcs (uluslararasi kizilhac ve kizilay topluluklari federasyonu), ilo (uluslarasi calisma orgutu), imf (uluslararasi para fonu), imo (uluslararasi denizcilik orgutu), inmarsat (uluslararasi denizcilik uydu teskilati), intelsat (uluslararasi telekomunikasyon ve uydu orgutu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), itu (uluslararasi telekomunikasyon birligi), laes, nam, oas (amerika devletleri teskilati), opanal, opcw (kimyasal silahlari yasaklama organizasyonu), un (birlesmis milletler), unctad (birlesmis milletler ticaret ve kalkinma konferansi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), unido (endustriyel kalkinma orgutu), upu (dunya posta birligi), who (dunya saglik orgutu), wipo (dunya fikri mulkiyet teskilati), wmo (dunya meteoroloji orgutu), wtro (dunya ticaret orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: bahama ekonomisi buyuk olcude turizm ve uluslararasi finans hizmetlerine dayalidir. bu gelismekte olan bir ulkedir. turizm, tek basina gayri safi milli hasilanin %60`indan fazlasini karsilar ve dolayli ya da direk bir sekilde is gucunu %40 oraninda istihdam eder. sanayi ve tarim, gayri safi milli hasilanin %10`undan az bir oranini karsilar. ulke gelismesindeki buyume buyuk olcude turizm sektorunun gelecegine ve abd`nin gelirindeki artisla baglantili olarak turist potansiyelinin buyumesine baglidir.
gsyih: satin alma gucu paritesi: 4.5 milyar $ (2000 verileri)
gsyih - (reel buyume): %4.5 (2000 verileri)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %1.9 (2000 verileri)
is gucu: 156,000 (1999)
sektorlere gore isgucu dagilimi: turizm %40, diger hizmetler %50, endustri %5, tarim %5 (1995 verileri)
issizlik orani: %9 (1998 verileri)
butce: gelirler: 766 milyon $; giderler: 845 milyon $ (1997/1998)
endustri: turizm, finans, cimento, petrol aritimi ve deniz yoluyla nakliyesi, tuz, rom, ecza urunleri
elektrik uretimi: 1.465 milyar kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %100
hidro: %0
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 1.362 milyar kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: narenciye, sebzeler; kumes hayvanlari
ihracat tutari: 376.8 milyon $ (2000 verileri)
ihracat urunleri: ecza urunleri, cimento, rom, kerevit, aritilmis petrol urunleri
ihracat ortaklari: abd %22.3, isvicre %15.6, birlesik kralliklar %15, danimarka %7.4 (1998)
ithalat tutari: 1.73 milyar $ (2000 verileri)
ithalat urunleri: gida maddeleri, sanayi urunleri, ham petrol, tasitlar, elektronik
ithalat ortaklari: abd %27.3, italya %26.5, japonya %10, danimarka %4.2 (1998)
dis borc tutari: 385.8 milyon $ (2000 verileri)
para birimi: bahama dolari (bsd)
para birimi kodu: bsd
mali yil: 1 temmuz - 30 haziran
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 96,000 (1997)
telefon kodu: 1242
radyo yayin istasyonlari: am 3, fm 4, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 215,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 67,000 (1997)
internet kisaltmasi: .bs
internet servis saglayicilari: 19 (2000)
internet kullanicilari: 15,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: 0 km
karayollari: toplam: 2,693 km
asfalt: 1,546 km
asfalt olmayan: 1,147 km (1997)
deniz yollari: yok
limanlari: freeport, matthew town, nassau
hava alanlari: 65 (2000 verileri)
helikopter alanlari: 1 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
cografi verileri
konum: guneybati asya’da, hazar denizi’nin kiyisinda, iran ve rusya arasinda bir bolgede yer almaktadir.
cografi konumu: 40 30 kuzey derecesi, 47 30 dogu boylami
haritadaki konumu: guneybati asya
yuzolcumu: toplam: 86,600 km²
kara: 86,100 km²
su: 500 km²
sinirlari: toplam: 2,013 km
sinir komsulari: ermenistan (azerbaycan siniri) 566 km, ermenistan (nahcivan siniri ) 221 km, gurcistan 322 km, iran (azerbaycan siniri) 432 km, iran (nahcivan siniri) 179 km, rusya 284 km, turkiye 9 km
sahil seridi: 825 km
iklim: dunyadaki mevcut 11 iklim tipinden 9’unun hukum surdugu azerbaycan’da iklim oldukca cesitlidir. azerbaycan’da iklim baslica 3 etki altindadir: buyuk kafkas daglarinin kuzeyinden gelen soguk hava kutlelerinin etkisi; kucuk kafkas daglarinin guneyinden gelen sicak hava akimlarinin etkisi; 825 km.lik sahil seridiyle bolgenin yani basinda bulunan hazar denizi’nin bolge iklimi uzerindeki etkisi. bolgenin en rutubetli ve yagis alan yeri talu daglari ile lenkeran ovaligi (1600-1800mm), en kurak bolgesi ise abseron yarimadasinin guneybati kismidir.
arazi yapisi: orta yukseklikte bir ulke olan azerbaycan’in ortalama yuksekligi 657 m.dir. ulkelerin en yuksek daglari olan bazar duzu ve tufandag’in zirveleri 4197-4489 metreye ulasmaktadir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: hazar denizi 28 m; en yuksek noktasi: bazar duzu dagi 4,485 m
dogal kaynaklari: petrol, dogal gaz, demir yataklari, metaller, aluminyum
topraklari: tarima elverisli: %18
surekli ekilen: %5
otlaklar: %25
ormanlik arazi: %11
diger: %41 (1993 verileri)
sulanan arazi: 10,000 km² (1993 verileri)
dogal afetler: kurakliklar; bazi deniz seviyesine yakin topraklarda su baskinlari
akarsulari: 371.000 km².lik bir alani kapsayan ve 75000 m³.luk bir hacme sahip olan hazar golu ulkenin sinirlarinin bulundugu tek denizdir. volga, ural, kur, aras, terek, samur, sulak gibi bircok nehrin sularini doktugu bu gole hacmi buyuk oldugu icin deniz de denilmektedir. hazar’in kuzeyden guneye ortalama uzunlugu 1200 km, eni ise ortalama 300 km. dir. denizin ortalama derinligi 180 m en derin yeri 1020 m, en sig yeri ise 5 m. civarindadir.
nufus bilgileri
nufus: 7,771,092 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %28.95 (erkek 1,146,315; bayan 1,103,393)
15-64 yas: %63.93 (erkek 2,415,678; bayan 2,552,759)
65 yas ve usleri: %7.12 (erkek 219,549; bayan 333,398) (2001 verileri)
nufus artis orani: %0.32 (2001 verileri)
multeci orani: -5.67 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.05 erkek/kadin
15 yas alti: 1.04 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 0.95 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.66 erkek/kadin
toplam nufusta: 0.95 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 83.08 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 62.96 yil
erkeklerde: 58.65 yil
kadinlarda: 67.49 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 2.24 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: azeri
nufusun etnik dagilimi: azeri %90, dagistanli %3.2, rusya %2.5, diger %4.3
dinler: muslumanlar %96, ortodoks %2.5, diger %1.8
dil: azeri %91, rusya %3, diger %6
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri
toplam nufus: %97
erkek: %99
kadin: %96 (1989 verileri)
yonetimi
ulke adi: azerbaycan cumhuriyeti
yerel adi: azerbaycan respublikasi
eski adi: azerbaycan sovyet sosyalist cumhuriyeti
ingilizce: azerbaijan
yonetim bicimi: baskanlik tipi cumhuriyet
baskent: baku (baki)
idari bolumler: 59 il, 11 sehir, 1 bagimsiz cumhuriyet; abseron, agcabedi, agdam, agdas, agstafa, agsu, ali bayramli, astara, baki, balakan, berde, beylaqan, bilasuvar, cebrayil, celilabad, daskesen, deveci, fuzuli, gedebey, gence, goranboy, goycay, hacigabul, imisli, ismayilli, kelbecer, kurdemir, lacin, lenkeran, lenkeran, lerik, masalli, mingecevir, naftalan, naxcivan bagimsiz cumhuriyeti, neftcala, oguz, gabala, gakh, gazakh, gobustan, guba, gubadli, gusar, saatli, sabirabad, seki, salyan, samakhi, semkir, samukh, siyazan, sumgayit, susa, tartar, tovuz, ucar, khacmaz, khankandi, khanlar, khizi, khocali, khocavend, yardimli, yevlakh, zengilan, zagatala, zerdab
bagimsizlik gunu: 30 agustos 1991
milli bayram: azerbaycan demokratik cumhuriyetinin kurulus gunu, 28 mayis (1918)
anayasa: 12 kasim 1995
hukuk sistemi: uygar hukuk sistemi temel alinmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: asdb (asya kalkinma bankasi), bsec (karadeniz ekonomik isbirligi), ccc (gumruk isbirligi konseyi), ce (avrupa konseyi), cis (bagimsiz devletlerin toplulugu), eapc (avrupa - atlantik ortaklik konseyi), ebrd (avrupa yatirim ve kalkinma bankasi), ece (birlesmis milletler avrupa ekonomik komisyonu), eco (ekonomik isbirligi orgutu), escap (asya ve pasifikler ekonomik ve sosyal komisyonu), fao (tarim ve gida orgutu), ibrd (uluslararasi imar ve kalkinma bankasi), icao (uluslararasi sivil havacilik orgutu), icftu (uluslararasi serbest ticaret birlikleri konfederastonu), icrm (uluslararasi kizilhac ve kizilay hareketi), ida (uluslararasi kalkinma birligi), idb (islam kalkinma bankasi), ifad (uluslararasi tarimsal kalkinma fonu), ifc (uluslararasi finansman kurumu), ifrcs (uluslararasi kizilhac ve kizilay topluluklari federasyonu), ilo (uluslarasi calisma orgutu), imf (uluslararasi para fonu), imo (uluslararasi denizcilik orgutu), intelsat (uluslararasi telekomunikasyon ve uydu orgutu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), iso (uluslararasi standartlar orgutu), itu (uluslararasi haberlesme birligi), nam, oas (amerika devletleri teskilati), oic (islam konferansi orgutu), opcw (kimyasal silahlari yasaklama organizasyonu), osce (avrupa guvenlik ve isbirligi orgutu), pfp (baris icin ortaklik), un (birlesmis milletler), unctad (birlesmis milletler ticaret ve kalkinma konferansi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), unido (endustriyel kalkinma orgutu), upu (dunya posta birligi), wftu (dunya isci sendikalari federasyonu), who (dunya saglik orgutu), wipo (dunya fikri mulkiyet teskilati), wmo (dunya meteoroloji orgutu), wtro (dunya ticaret orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: azerbaycan’in ekonomisinin temelini tarim ve hayvancilik,sanayi , dogal kaynaklar, enerji ve dis ticaret olusturmaktadir. elverisli iklim kosullari, cesitli tarim urunlerinin yetismesine imkan saglamistir. hayvancilik tarimdan sonra onemli bir faaliyettir. ulkede 1992 yili itibariyle 1.7 milyon bas sigir, 5 milyon bas koyun mevcuttur. kur ve araz nehirleri uzerinde ve kur nehrinin hazar denizine dokuldugu alanlarda balikcilik yapilmaktadir. sovyetler doneminde merkezi planlama stratejileri cercevesinde, azerbaycan tarim ulkesi olmaya zorlanmis ve kendi sanayisini kurmasi engellenmistir. mevcut sanayi tesislerinin cogu da eski teknolojiyi kullanmakta olup, verimlilikten dusuktur. son yillarda bu sikintini giderilmesi icin azerbaycan devleti bir takim tedbirler almistir.
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %1.8 (2000 verileri)
is gucu: 2.9 milyon (1997)
sektorlere gore isgucu dagilimi: tarim ve ormancilik %32, endustri %15, hizmet %53 (1997)
issizlik orani: %20 (1999 verileri)
butce: gelirler: 777 milyon $; giderler: 995 milyon $
endustri: petrol ve dogal gaz, petrol urunleri, celik, demir yataklari, cimento, kimyasallar, petrokimyasallar, tekstil
endustrinin buyume orani: %6.9 (2000 verileri)
elektrik uretimi: 16.378 milyar kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %86.46
hidro: %13.54
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 15.432 milyar kwh (1999)
elektrik ihracati: 600 milyon kwh (1999)
elektrik ithalati: 800 milyon kwh (1999)
tarim ve hayvancilik urunleri: pamuk, tahil, pirinc, uzum, meyveler, sebzeler, cay, tutun, buyukbas hayvancilik, domuz, koyun, keci
ihracat tutari: 1.9 milyar $ (2000 verileri)
ihracat urunleri: petrol ve gaz %75, makineler, pamuk, gida urunleri
ihracat ortaklari: italya, turkiye, rusya, gurcistan, iran
ithalat tutari: 1.4 milyar $ (2000 verileri)
ithalat urunleri: makine ve arac - gerecler, gida urunleri, metaller, kimyasallar
ithalat ortaklari: rusya, turkiye, ukrayna, iran
dis borc tutari: 1 milyar $ (2000)
para birimi: azerbaycan manati (azm)
para birimi kodu: azm
mali yil: takvim yili
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 663,000 (1997)
telefon kodu: 994
radyo yayin istasyonlari: am 10, fm 17, kisa dalga 1 (1998)
radyolar: 175,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 2 (1997)
televizyonlar: 170,000 (1997)
internet kisaltmasi: .az
internet servis saglayicilari: 2 (2000)
internet kullanicilari: 8,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: toplam: 2,125 km (1993)
karayollari: toplam: 24,981 km
asfalt: 23,057 km
asfalt olmayan: 1,924 km (1998)
deniz yollari: yok
boru hatlari: ham petrol 1,130 km; petrol urunleri 630 km; dogal gaz 1,240 km
limanlar: baku (baki)
hava alanlari: 52 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
konum: guneybati asya’da, hazar denizi’nin kiyisinda, iran ve rusya arasinda bir bolgede yer almaktadir.
cografi konumu: 40 30 kuzey derecesi, 47 30 dogu boylami
haritadaki konumu: guneybati asya
yuzolcumu: toplam: 86,600 km²
kara: 86,100 km²
su: 500 km²
sinirlari: toplam: 2,013 km
sinir komsulari: ermenistan (azerbaycan siniri) 566 km, ermenistan (nahcivan siniri ) 221 km, gurcistan 322 km, iran (azerbaycan siniri) 432 km, iran (nahcivan siniri) 179 km, rusya 284 km, turkiye 9 km
sahil seridi: 825 km
iklim: dunyadaki mevcut 11 iklim tipinden 9’unun hukum surdugu azerbaycan’da iklim oldukca cesitlidir. azerbaycan’da iklim baslica 3 etki altindadir: buyuk kafkas daglarinin kuzeyinden gelen soguk hava kutlelerinin etkisi; kucuk kafkas daglarinin guneyinden gelen sicak hava akimlarinin etkisi; 825 km.lik sahil seridiyle bolgenin yani basinda bulunan hazar denizi’nin bolge iklimi uzerindeki etkisi. bolgenin en rutubetli ve yagis alan yeri talu daglari ile lenkeran ovaligi (1600-1800mm), en kurak bolgesi ise abseron yarimadasinin guneybati kismidir.
arazi yapisi: orta yukseklikte bir ulke olan azerbaycan’in ortalama yuksekligi 657 m.dir. ulkelerin en yuksek daglari olan bazar duzu ve tufandag’in zirveleri 4197-4489 metreye ulasmaktadir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: hazar denizi 28 m; en yuksek noktasi: bazar duzu dagi 4,485 m
dogal kaynaklari: petrol, dogal gaz, demir yataklari, metaller, aluminyum
topraklari: tarima elverisli: %18
surekli ekilen: %5
otlaklar: %25
ormanlik arazi: %11
diger: %41 (1993 verileri)
sulanan arazi: 10,000 km² (1993 verileri)
dogal afetler: kurakliklar; bazi deniz seviyesine yakin topraklarda su baskinlari
akarsulari: 371.000 km².lik bir alani kapsayan ve 75000 m³.luk bir hacme sahip olan hazar golu ulkenin sinirlarinin bulundugu tek denizdir. volga, ural, kur, aras, terek, samur, sulak gibi bircok nehrin sularini doktugu bu gole hacmi buyuk oldugu icin deniz de denilmektedir. hazar’in kuzeyden guneye ortalama uzunlugu 1200 km, eni ise ortalama 300 km. dir. denizin ortalama derinligi 180 m en derin yeri 1020 m, en sig yeri ise 5 m. civarindadir.
nufus bilgileri
nufus: 7,771,092 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %28.95 (erkek 1,146,315; bayan 1,103,393)
15-64 yas: %63.93 (erkek 2,415,678; bayan 2,552,759)
65 yas ve usleri: %7.12 (erkek 219,549; bayan 333,398) (2001 verileri)
nufus artis orani: %0.32 (2001 verileri)
multeci orani: -5.67 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.05 erkek/kadin
15 yas alti: 1.04 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 0.95 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.66 erkek/kadin
toplam nufusta: 0.95 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 83.08 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 62.96 yil
erkeklerde: 58.65 yil
kadinlarda: 67.49 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 2.24 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: azeri
nufusun etnik dagilimi: azeri %90, dagistanli %3.2, rusya %2.5, diger %4.3
dinler: muslumanlar %96, ortodoks %2.5, diger %1.8
dil: azeri %91, rusya %3, diger %6
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri
toplam nufus: %97
erkek: %99
kadin: %96 (1989 verileri)
yonetimi
ulke adi: azerbaycan cumhuriyeti
yerel adi: azerbaycan respublikasi
eski adi: azerbaycan sovyet sosyalist cumhuriyeti
ingilizce: azerbaijan
yonetim bicimi: baskanlik tipi cumhuriyet
baskent: baku (baki)
idari bolumler: 59 il, 11 sehir, 1 bagimsiz cumhuriyet; abseron, agcabedi, agdam, agdas, agstafa, agsu, ali bayramli, astara, baki, balakan, berde, beylaqan, bilasuvar, cebrayil, celilabad, daskesen, deveci, fuzuli, gedebey, gence, goranboy, goycay, hacigabul, imisli, ismayilli, kelbecer, kurdemir, lacin, lenkeran, lenkeran, lerik, masalli, mingecevir, naftalan, naxcivan bagimsiz cumhuriyeti, neftcala, oguz, gabala, gakh, gazakh, gobustan, guba, gubadli, gusar, saatli, sabirabad, seki, salyan, samakhi, semkir, samukh, siyazan, sumgayit, susa, tartar, tovuz, ucar, khacmaz, khankandi, khanlar, khizi, khocali, khocavend, yardimli, yevlakh, zengilan, zagatala, zerdab
bagimsizlik gunu: 30 agustos 1991
milli bayram: azerbaycan demokratik cumhuriyetinin kurulus gunu, 28 mayis (1918)
anayasa: 12 kasim 1995
hukuk sistemi: uygar hukuk sistemi temel alinmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: asdb (asya kalkinma bankasi), bsec (karadeniz ekonomik isbirligi), ccc (gumruk isbirligi konseyi), ce (avrupa konseyi), cis (bagimsiz devletlerin toplulugu), eapc (avrupa - atlantik ortaklik konseyi), ebrd (avrupa yatirim ve kalkinma bankasi), ece (birlesmis milletler avrupa ekonomik komisyonu), eco (ekonomik isbirligi orgutu), escap (asya ve pasifikler ekonomik ve sosyal komisyonu), fao (tarim ve gida orgutu), ibrd (uluslararasi imar ve kalkinma bankasi), icao (uluslararasi sivil havacilik orgutu), icftu (uluslararasi serbest ticaret birlikleri konfederastonu), icrm (uluslararasi kizilhac ve kizilay hareketi), ida (uluslararasi kalkinma birligi), idb (islam kalkinma bankasi), ifad (uluslararasi tarimsal kalkinma fonu), ifc (uluslararasi finansman kurumu), ifrcs (uluslararasi kizilhac ve kizilay topluluklari federasyonu), ilo (uluslarasi calisma orgutu), imf (uluslararasi para fonu), imo (uluslararasi denizcilik orgutu), intelsat (uluslararasi telekomunikasyon ve uydu orgutu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), iso (uluslararasi standartlar orgutu), itu (uluslararasi haberlesme birligi), nam, oas (amerika devletleri teskilati), oic (islam konferansi orgutu), opcw (kimyasal silahlari yasaklama organizasyonu), osce (avrupa guvenlik ve isbirligi orgutu), pfp (baris icin ortaklik), un (birlesmis milletler), unctad (birlesmis milletler ticaret ve kalkinma konferansi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), unido (endustriyel kalkinma orgutu), upu (dunya posta birligi), wftu (dunya isci sendikalari federasyonu), who (dunya saglik orgutu), wipo (dunya fikri mulkiyet teskilati), wmo (dunya meteoroloji orgutu), wtro (dunya ticaret orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: azerbaycan’in ekonomisinin temelini tarim ve hayvancilik,sanayi , dogal kaynaklar, enerji ve dis ticaret olusturmaktadir. elverisli iklim kosullari, cesitli tarim urunlerinin yetismesine imkan saglamistir. hayvancilik tarimdan sonra onemli bir faaliyettir. ulkede 1992 yili itibariyle 1.7 milyon bas sigir, 5 milyon bas koyun mevcuttur. kur ve araz nehirleri uzerinde ve kur nehrinin hazar denizine dokuldugu alanlarda balikcilik yapilmaktadir. sovyetler doneminde merkezi planlama stratejileri cercevesinde, azerbaycan tarim ulkesi olmaya zorlanmis ve kendi sanayisini kurmasi engellenmistir. mevcut sanayi tesislerinin cogu da eski teknolojiyi kullanmakta olup, verimlilikten dusuktur. son yillarda bu sikintini giderilmesi icin azerbaycan devleti bir takim tedbirler almistir.
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %1.8 (2000 verileri)
is gucu: 2.9 milyon (1997)
sektorlere gore isgucu dagilimi: tarim ve ormancilik %32, endustri %15, hizmet %53 (1997)
issizlik orani: %20 (1999 verileri)
butce: gelirler: 777 milyon $; giderler: 995 milyon $
endustri: petrol ve dogal gaz, petrol urunleri, celik, demir yataklari, cimento, kimyasallar, petrokimyasallar, tekstil
endustrinin buyume orani: %6.9 (2000 verileri)
elektrik uretimi: 16.378 milyar kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %86.46
hidro: %13.54
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 15.432 milyar kwh (1999)
elektrik ihracati: 600 milyon kwh (1999)
elektrik ithalati: 800 milyon kwh (1999)
tarim ve hayvancilik urunleri: pamuk, tahil, pirinc, uzum, meyveler, sebzeler, cay, tutun, buyukbas hayvancilik, domuz, koyun, keci
ihracat tutari: 1.9 milyar $ (2000 verileri)
ihracat urunleri: petrol ve gaz %75, makineler, pamuk, gida urunleri
ihracat ortaklari: italya, turkiye, rusya, gurcistan, iran
ithalat tutari: 1.4 milyar $ (2000 verileri)
ithalat urunleri: makine ve arac - gerecler, gida urunleri, metaller, kimyasallar
ithalat ortaklari: rusya, turkiye, ukrayna, iran
dis borc tutari: 1 milyar $ (2000)
para birimi: azerbaycan manati (azm)
para birimi kodu: azm
mali yil: takvim yili
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 663,000 (1997)
telefon kodu: 994
radyo yayin istasyonlari: am 10, fm 17, kisa dalga 1 (1998)
radyolar: 175,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 2 (1997)
televizyonlar: 170,000 (1997)
internet kisaltmasi: .az
internet servis saglayicilari: 2 (2000)
internet kullanicilari: 8,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: toplam: 2,125 km (1993)
karayollari: toplam: 24,981 km
asfalt: 23,057 km
asfalt olmayan: 1,924 km (1998)
deniz yollari: yok
boru hatlari: ham petrol 1,130 km; petrol urunleri 630 km; dogal gaz 1,240 km
limanlar: baku (baki)
hava alanlari: 52 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
cografi verileri
konum: karayipler’de, karayip denizinde bir ada, venezuela’nin kuzeyinde yer almaktadir.
cografi konumu: 12 30 kuzey derecesi, 69 58 bati boylami
harita konumu: orta amerika ve karayipler
yuzolcumu: toplam: 193 km²
kara: 193 km²
su: 0 km²
sinirlar komsulari: 0 km
kiyi uzunlugu: 68.5 km
iklimi: tropikal deniz
arazi yapisi: sinirli bitki ortusune sahip, duz, tepelikli bir araziye sahiptir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: karayip denizi 0 m; en yuksek noktasi: jamanota dagi 188 m
topraklari: tarima elverisli: %7
otlaklar: %0
ormanlar: %0
diger: %93 (1993 verileri)
sulanan arazi: 0.01 km²
dogal afetler: tropikal firtinalar
nufus bilgileri
nufus: 70,007 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yaslar: %21.29 (erkek 7,709; kadin 7,193)
15-64 yaslar: %68.52 (erkek 23,111; kadin 24,859)
65 yaslar ve uzeri: 1%0.19 (erkek 2,954; kadin 4,181) (2001 verileri)
nufus artis orani: %0.64 (2001 verileri)
cinsiyet orani: dogumlar: 1.05 erkek/kadin
15 yas alti: 1.07 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 0.93 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.71 erkek/kadin
toplam nufusta: 0.93 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 6.39 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ulus: arubali
nufusun etnik dagilimi: karayip yerlileri ile beyazlarin karisimi %80
dinler: roma katolikleri %82, protestanlar %8, hinduistler, muslumanlar, museviler
diller: flemenkce (resmi), papiamento (ispanyol, portekiz, hollanda, ingiliz lehcesi), ingilizce (yaygin), ispanyolca
okur yazar orani: toplam nufus: %97
yonetimi
ulke ismi: aruba
bagimlilik durumu: hollanda kralligina baglidir.
yonetim bicimi: parlamenter demokrasi
baskent: oranjestad
bagimsizlik gunu: yok (hollanda’ya baglidir)
milli bayram: bayrak gunu, 18 mart
anayasa: 1 ocak 1986
hukuk sistemi: hollanda medeni hukuku ve ingiliz genel hukuku temel alinmistir.
uye oldugu kuruluslar: caricom (karayipler toplulugu ve ortak pazari), eclac (birlesmis milletler latin amerika ve karayipler komisyonu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), wcl (dunya emek konfederasyonu), wtoo (dunya turizm orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: turizm aruba ekonomisinin baslica destegidir. offshore bankacilik ve petrol aritma da onemli sektorlerdendir.
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %4.2 (2000 verileri)
is gucu: 41,501 (1997 verileri)
sektorlere gore isgucu dagilimi: genellikle isgucu otel ve restoranlarda, toptan - perakende ticarette ve aritim islerinde yogunlasmistir.
issizlik orani: %0.6 (1999 verileri)
endustri: turizm, gemi tasimaciligi, petrol aritimi
elektrik uretimi: 450 milyon kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %100
hidro: %0
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 418.5 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: aloe; ciftlik hayvanlari; balik
ihracat tutari: 2.2 milyar $ (2000 verileri)
ihracat urunleri: canli hayvanlar ve hayvansal urunler, sanatsal eserler ve koleksiyonlar, makineler ve elektrik arac - gerecleri, ulasim araclari
ihracat ortaklari: abd %42, kolombiya %20, hollanda %12 (1999)
ithalat tutari: 2.5 milyar $ (2000 verileri)
ithalat urunleri: makineler, elektrik arac - gerecleri, aritim ve tekrar ihracat icin ham petrol, kimyasallar, gida urunleri
ithalat ortaklari: abd %63, hollanda %11, hollanda antilleri %3, japonya (1999)
dis borc tutari: 285 milyon $ (1996)
para birimi: aruban guldeni/florini (awg)
para birimi kodu: awg
mali yil: takvim yili
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 33,000 (1997)
telefon kodu: 297
radyo yayin istasyonlari: am 4, fm 6, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 50,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 20,000 (1997)
internet kisaltmasi: .aw
internet kullanicilari: 4,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demir yollari: 0 km
kara yollari: toplam: 800 km
asfalt: 513 km
asfalt olmayan: 287 km
deniz yollari: yok
limanlar: barcadera, oranjestad, sint nicolaas
hava alanlari: 1 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
konum: karayipler’de, karayip denizinde bir ada, venezuela’nin kuzeyinde yer almaktadir.
cografi konumu: 12 30 kuzey derecesi, 69 58 bati boylami
harita konumu: orta amerika ve karayipler
yuzolcumu: toplam: 193 km²
kara: 193 km²
su: 0 km²
sinirlar komsulari: 0 km
kiyi uzunlugu: 68.5 km
iklimi: tropikal deniz
arazi yapisi: sinirli bitki ortusune sahip, duz, tepelikli bir araziye sahiptir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: karayip denizi 0 m; en yuksek noktasi: jamanota dagi 188 m
topraklari: tarima elverisli: %7
otlaklar: %0
ormanlar: %0
diger: %93 (1993 verileri)
sulanan arazi: 0.01 km²
dogal afetler: tropikal firtinalar
nufus bilgileri
nufus: 70,007 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yaslar: %21.29 (erkek 7,709; kadin 7,193)
15-64 yaslar: %68.52 (erkek 23,111; kadin 24,859)
65 yaslar ve uzeri: 1%0.19 (erkek 2,954; kadin 4,181) (2001 verileri)
nufus artis orani: %0.64 (2001 verileri)
cinsiyet orani: dogumlar: 1.05 erkek/kadin
15 yas alti: 1.07 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 0.93 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.71 erkek/kadin
toplam nufusta: 0.93 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 6.39 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ulus: arubali
nufusun etnik dagilimi: karayip yerlileri ile beyazlarin karisimi %80
dinler: roma katolikleri %82, protestanlar %8, hinduistler, muslumanlar, museviler
diller: flemenkce (resmi), papiamento (ispanyol, portekiz, hollanda, ingiliz lehcesi), ingilizce (yaygin), ispanyolca
okur yazar orani: toplam nufus: %97
yonetimi
ulke ismi: aruba
bagimlilik durumu: hollanda kralligina baglidir.
yonetim bicimi: parlamenter demokrasi
baskent: oranjestad
bagimsizlik gunu: yok (hollanda’ya baglidir)
milli bayram: bayrak gunu, 18 mart
anayasa: 1 ocak 1986
hukuk sistemi: hollanda medeni hukuku ve ingiliz genel hukuku temel alinmistir.
uye oldugu kuruluslar: caricom (karayipler toplulugu ve ortak pazari), eclac (birlesmis milletler latin amerika ve karayipler komisyonu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), unesco (egitim-bilim ve kultur orgutu), wcl (dunya emek konfederasyonu), wtoo (dunya turizm orgutu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: turizm aruba ekonomisinin baslica destegidir. offshore bankacilik ve petrol aritma da onemli sektorlerdendir.
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %4.2 (2000 verileri)
is gucu: 41,501 (1997 verileri)
sektorlere gore isgucu dagilimi: genellikle isgucu otel ve restoranlarda, toptan - perakende ticarette ve aritim islerinde yogunlasmistir.
issizlik orani: %0.6 (1999 verileri)
endustri: turizm, gemi tasimaciligi, petrol aritimi
elektrik uretimi: 450 milyon kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %100
hidro: %0
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 418.5 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: aloe; ciftlik hayvanlari; balik
ihracat tutari: 2.2 milyar $ (2000 verileri)
ihracat urunleri: canli hayvanlar ve hayvansal urunler, sanatsal eserler ve koleksiyonlar, makineler ve elektrik arac - gerecleri, ulasim araclari
ihracat ortaklari: abd %42, kolombiya %20, hollanda %12 (1999)
ithalat tutari: 2.5 milyar $ (2000 verileri)
ithalat urunleri: makineler, elektrik arac - gerecleri, aritim ve tekrar ihracat icin ham petrol, kimyasallar, gida urunleri
ithalat ortaklari: abd %63, hollanda %11, hollanda antilleri %3, japonya (1999)
dis borc tutari: 285 milyon $ (1996)
para birimi: aruban guldeni/florini (awg)
para birimi kodu: awg
mali yil: takvim yili
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 33,000 (1997)
telefon kodu: 297
radyo yayin istasyonlari: am 4, fm 6, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 50,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 20,000 (1997)
internet kisaltmasi: .aw
internet kullanicilari: 4,000 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demir yollari: 0 km
kara yollari: toplam: 800 km
asfalt: 513 km
asfalt olmayan: 287 km
deniz yollari: yok
limanlar: barcadera, oranjestad, sint nicolaas
hava alanlari: 1 (2000 verileri)
kaynak: ulkeler.net
cografi verileri
konum: karayip denizinde ada, porto riko’nun dogusunda yer almaktadir.
cografi konumu: 18 15 kuzey derecesi, 63 10 bati boylami
harita konumu: orta amerika ve karayip’ler
yuzolcumu: toplam: 91 km²
kara: 91 km²
su: 0 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 61 km
iklimi: tropikal iklim
arazi yapisi: zemininde kirec tasi bulunan yassi bir mercan adasi
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: karayip denizi 0 m; en yuksek noktasi: crocus hill 65 m
dogal kaynaklari: tuz, balik, istakoz
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %0
otlaklar: %0
ormanlik arazi: %0
diger: %100
dogal afetler: tropikal firtinalar yaygindir. (temmuz - ekim)
nufus bilgileri
nufus: 12,132 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %25.55 (erkek 1,574; kadin 1,526)
15-64 yas: %67.47 (erkek 4,200; kadin 3,985)
65 yas ve uzeri: %6.98 (erkek 376; kadin 471) (2001 verileri)
nufus artis orani: %2.68 (2001 verileri)
multeci orani: 17.23 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.03 erkek/kadin
15 yas alti: 1.03 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 1.05 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.8 erkek/kadin
toplam nufusta: 1.03 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 24.56 olum/1,000 dogan bebek (2001 verileri)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 76.31 yil
erkeklerde: 73.41 yil
kadin: 79.29 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 1.79 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: anguilla
dinler: anglikan %40
dil: ingilizce (resmi)
okur yazar orani: 12 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %95
erkekler: %95
kadinlar:: %95 (1984 verileri)
yonetimi
ulke adi: anguilla
baskenti: pago pago
milli bayram: anguilla gunu, 30 mayis
anayasa: 1 nisan 1982; 1990’da degistirilmistir
hukuk sistemi: ingiliz hukuku temel alinmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: caricom (karayipler toplulugu ve ortak pazari), cdb (karayipler kalkinma bankasi), interpol (uluslararasi polis teskilati), oecs (dogu karayip devletleri teskilati), eclac (birlesmis milletler latin amerika ve karayipler komisyonu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: anguilla fazla olmayan dogal kaynaklara sahiptir, ekonomisi konfor turizmi, istakoz urunleri, multecilerden gelen para havaleleri sayesinde gelisme gostermistir.
gsyih: satinalma gucu paritesi: - 96 milyon $ (1999 verileri)
gsyih (reel buyume): %7 (1999 verileri)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %2.5 (1998 verileri)
is gucu: 4,400 (1992)
sektorlere gore isgucu dagilimi: ticaret %36, hizmet %29, insaat %18, tasimacilik %10, imalat %3, tarim/balikcilik/ormancilik/madencilik %4
issizlik orani: %7 (1992 verileri)
butce: gelirler: 20.4 milyon $; giderler: 23.3 milyon $
endustri: turizm, tekne yapimi, finansal hizmetler
endustrinin buyume orani: %3.1 (1997 verileri)
tarim: az miktarda tutun, sebzeler; buyuk bas hayvanlar
ihracat tutari: 4.5 milyon $ (1998)
ihracat urunleri: istakoz, balik, ciftlik hayvani, tuz
ithalat tutari: 57.6 milyon $ (1998)
dis borc tutari: 8.8 milyon $ (1998)
para birimi: dogu karayip dolari (xcd)
para birimi kodu: xcd
mali yil: 1 nisan - 31 mart
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 5,000 (1997)
telefon kodu: 1264
radyo yayin istasyonlari: am 5, fm 6, kisa dalga 1 (1998)
radyolar: 3,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 1,000 (1997)
internet kisaltmasi: .ai
internet servis saglayicilari: 16 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: 0 km
karayollari: toplam: 279 km
asfalt: 253 km
asfalt olmayan: 26 km (1998 verileri)
deniz yollari: yok
hava limanlari: 3 (2000 verileri)
konum: karayip denizinde ada, porto riko’nun dogusunda yer almaktadir.
cografi konumu: 18 15 kuzey derecesi, 63 10 bati boylami
harita konumu: orta amerika ve karayip’ler
yuzolcumu: toplam: 91 km²
kara: 91 km²
su: 0 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 61 km
iklimi: tropikal iklim
arazi yapisi: zemininde kirec tasi bulunan yassi bir mercan adasi
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: karayip denizi 0 m; en yuksek noktasi: crocus hill 65 m
dogal kaynaklari: tuz, balik, istakoz
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %0
otlaklar: %0
ormanlik arazi: %0
diger: %100
dogal afetler: tropikal firtinalar yaygindir. (temmuz - ekim)
nufus bilgileri
nufus: 12,132 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %25.55 (erkek 1,574; kadin 1,526)
15-64 yas: %67.47 (erkek 4,200; kadin 3,985)
65 yas ve uzeri: %6.98 (erkek 376; kadin 471) (2001 verileri)
nufus artis orani: %2.68 (2001 verileri)
multeci orani: 17.23 multeci/1,000 nufus (2001 tahmini)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.03 erkek/kadin
15 yas alti: 1.03 erkek/kadin
15-64 yaslarinda: 1.05 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 0.8 erkek/kadin
toplam nufusta: 1.03 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 24.56 olum/1,000 dogan bebek (2001 verileri)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 76.31 yil
erkeklerde: 73.41 yil
kadin: 79.29 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 1.79 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: anguilla
dinler: anglikan %40
dil: ingilizce (resmi)
okur yazar orani: 12 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %95
erkekler: %95
kadinlar:: %95 (1984 verileri)
yonetimi
ulke adi: anguilla
baskenti: pago pago
milli bayram: anguilla gunu, 30 mayis
anayasa: 1 nisan 1982; 1990’da degistirilmistir
hukuk sistemi: ingiliz hukuku temel alinmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: caricom (karayipler toplulugu ve ortak pazari), cdb (karayipler kalkinma bankasi), interpol (uluslararasi polis teskilati), oecs (dogu karayip devletleri teskilati), eclac (birlesmis milletler latin amerika ve karayipler komisyonu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: anguilla fazla olmayan dogal kaynaklara sahiptir, ekonomisi konfor turizmi, istakoz urunleri, multecilerden gelen para havaleleri sayesinde gelisme gostermistir.
gsyih: satinalma gucu paritesi: - 96 milyon $ (1999 verileri)
gsyih (reel buyume): %7 (1999 verileri)
enflasyon orani (tuketici fiyatlarinda): %2.5 (1998 verileri)
is gucu: 4,400 (1992)
sektorlere gore isgucu dagilimi: ticaret %36, hizmet %29, insaat %18, tasimacilik %10, imalat %3, tarim/balikcilik/ormancilik/madencilik %4
issizlik orani: %7 (1992 verileri)
butce: gelirler: 20.4 milyon $; giderler: 23.3 milyon $
endustri: turizm, tekne yapimi, finansal hizmetler
endustrinin buyume orani: %3.1 (1997 verileri)
tarim: az miktarda tutun, sebzeler; buyuk bas hayvanlar
ihracat tutari: 4.5 milyon $ (1998)
ihracat urunleri: istakoz, balik, ciftlik hayvani, tuz
ithalat tutari: 57.6 milyon $ (1998)
dis borc tutari: 8.8 milyon $ (1998)
para birimi: dogu karayip dolari (xcd)
para birimi kodu: xcd
mali yil: 1 nisan - 31 mart
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 5,000 (1997)
telefon kodu: 1264
radyo yayin istasyonlari: am 5, fm 6, kisa dalga 1 (1998)
radyolar: 3,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 1,000 (1997)
internet kisaltmasi: .ai
internet servis saglayicilari: 16 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: 0 km
karayollari: toplam: 279 km
asfalt: 253 km
asfalt olmayan: 26 km (1998 verileri)
deniz yollari: yok
hava limanlari: 3 (2000 verileri)
cografi verileri
konum: guney pasifik okyanusu’nda adalar grubu
cografi konumu: 14 20 guney derecesi, 170 00 bati boylami
haritadaki konumu: okyanusya
yuzolcumu: toplam: 199 km²
kara: 199 km²
su: 0 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 116 km
iklimi: tropikal deniz iklimi, guneydogudan hafif ruzgarlar esmekte; kasim - nisan aylari yagisli, mayis - ekim aylari kuru gecer.
arazi yapisi: dik kayalikli bes volkanik ada, sinirli kiyi ovalari, iki mercan adasi yer almaktadir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: pasifik okyanusu 0 m
en yuksek noktasi: lata 966 m
dogal kaynaklari: sunger tasi
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %5
otlaklar: %10
ormanlik arazi: %70
diger: %15 (1993 verileri)
dogal afetler: aralik - mayis aylari arasinda ortaya tufanlar cikmaktadir.
nufus bilgileri
nufus: 67,084 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %38.44 (erkek 13,278; kadin 12,512)
15-64 yas: %56.57 (erkek 18,784; kadin 19,163)
65 yas ve uzeri: %4.99 (erkek 1,779; kadin 1,568) (2001 verileri)
nufus artis orani: %2.42 (2001 verileri)
multeci orani: 3.58 multeci/1,000 nufus (2001 verileri)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.06 erkek/kadin
15 yas alti: 1.06 erkek/kadin
15-64 yas: 0.98 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 1.13 erkek/kadin
toplam nufusta: 1.02 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 10.36 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 75.32 yil
erkeklerde: 70.89 yil
kadinlarda: 80.02 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 3.5 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: amerikan samolilisi
nufusun etnik dagilimi: samoliler (polonezler) %89, beyaz irklar %2, tongan %4, diger %5
dinler: hiristiyanlar %50, roma katolikleri %20, protestanlar ve diger %30
dil: samoaca, ingilizce
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %97
erkeklerin: %98
kadinlarin: %97 (1980 verileri)
yonetimi
ulke adi: resmi adi: american samoa
kisaltma: as
ingilizce: american samoa
baskent: pago pago
bagimsizlik gunu: yok (abd yonetiminde)
milli bayram: bayrak gunu, 17 nisan (1900)
anayasa: 1966’da imzalanmis, 1967 yururluge girmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: escap (asya ve pasifikler ekonomik ve sosyal komisyonu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), spc (guney pasifik komisyonu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: topraklarin %90’i halka aittir. ekonomik aktiviteler abd’ye kuvvetli sekilde baglidir ve abd amerikan samoa’sinin dis ticaret hacminde buyuk rol oynamaktadir. ton baligi uretimi ve ihracati amerikan samoa’si ekonomisinin en baslica unsurlarindan biridir.
is gucu: 14,000 (1996)
sektorlere gore isgucu dagilimi: devlet %33, ton baligi avcilik ve uretimi %34, diger %33 (1990)
issizlik orani: %16 (1993)
butce: gelirler: 121 milyon $; giderler: 127 milyon $
endustri: tonbaligi uretimi, el sanatlari
elektrik uretimi: 130 milyon kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %100
hidro: %0
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 120.9 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: muz, hindistancevizi, sebzeler, meyveler, patates, kurutulmus hindistancevizi, ananas, papaya; sut urunleri, ciftlik hayvanlari
ihracat tutari: 500 milyon $ (1998)
ihracat urunleri: tonbaligi konservesi %93
ihracat ortaklari: abd %99.6
ithalat tutari: 471 milyon $ (1996)
ithalat urunleri: konserve malzemeleri %56, gida %8, petrol urunleri %7, makine ve yedekler %6
ithalat ortaklari: abd %62, japonya %9, yeni zelanda %7, avustralya %11, fiji %4, diger %7
para birimi: abd dolari (usd)
para birimi kodu: usd
mali yil: 1 ekim - 30 eylul
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 13,000 (1997)
telefon kodu: 684
radyo yayin istasyonlari: am 1, fm 1, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 57,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 14,000 (1997)
internet kisaltmasi: .as
internet servis saglayicilari: 1 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: 0 km
karayollari: toplam: 350 km
asfalt: 150 km asfalt olmayan: 200 km
su yollari: yok
limanlari: aunu’u (yeni), auasi, faleosao, ofu, pago pago, ta’u
hava alanlari: 4 (2000 verileri)
kaynak:ulkeler.net
konum: guney pasifik okyanusu’nda adalar grubu
cografi konumu: 14 20 guney derecesi, 170 00 bati boylami
haritadaki konumu: okyanusya
yuzolcumu: toplam: 199 km²
kara: 199 km²
su: 0 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 116 km
iklimi: tropikal deniz iklimi, guneydogudan hafif ruzgarlar esmekte; kasim - nisan aylari yagisli, mayis - ekim aylari kuru gecer.
arazi yapisi: dik kayalikli bes volkanik ada, sinirli kiyi ovalari, iki mercan adasi yer almaktadir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: pasifik okyanusu 0 m
en yuksek noktasi: lata 966 m
dogal kaynaklari: sunger tasi
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %5
otlaklar: %10
ormanlik arazi: %70
diger: %15 (1993 verileri)
dogal afetler: aralik - mayis aylari arasinda ortaya tufanlar cikmaktadir.
nufus bilgileri
nufus: 67,084 (temmuz 2001 verileri)
yas yapisi: 0-14 yas: %38.44 (erkek 13,278; kadin 12,512)
15-64 yas: %56.57 (erkek 18,784; kadin 19,163)
65 yas ve uzeri: %4.99 (erkek 1,779; kadin 1,568) (2001 verileri)
nufus artis orani: %2.42 (2001 verileri)
multeci orani: 3.58 multeci/1,000 nufus (2001 verileri)
cinsiyet orani: dogumlarda: 1.06 erkek/kadin
15 yas alti: 1.06 erkek/kadin
15-64 yas: 0.98 erkek/kadin
65 yas ve uzeri: 1.13 erkek/kadin
toplam nufusta: 1.02 erkek/kadin (2001 verileri)
bebek olum orani: 10.36 olum/1,000 dogan bebek (2001 tahmini)
ortalama hayat suresi: toplam nufus: 75.32 yil
erkeklerde: 70.89 yil
kadinlarda: 80.02 yil (2001 verileri)
ortalama cocuk sayisi: 3.5 cocuk/1 kadin (2001 tahmini)
ulus: amerikan samolilisi
nufusun etnik dagilimi: samoliler (polonezler) %89, beyaz irklar %2, tongan %4, diger %5
dinler: hiristiyanlar %50, roma katolikleri %20, protestanlar ve diger %30
dil: samoaca, ingilizce
okur yazar orani: 15 yas ve uzeri bilgiler
toplam nufus: %97
erkeklerin: %98
kadinlarin: %97 (1980 verileri)
yonetimi
ulke adi: resmi adi: american samoa
kisaltma: as
ingilizce: american samoa
baskent: pago pago
bagimsizlik gunu: yok (abd yonetiminde)
milli bayram: bayrak gunu, 17 nisan (1900)
anayasa: 1966’da imzalanmis, 1967 yururluge girmistir.
uye oldugu uluslararasi orgut ve kuruluslar: escap (asya ve pasifikler ekonomik ve sosyal komisyonu), interpol (uluslararasi polis teskilati), ioc (uluslararasi olimpiyat komitesi), spc (guney pasifik komisyonu)
ekonomik gostergeler
ekonomiye genel bakis: topraklarin %90’i halka aittir. ekonomik aktiviteler abd’ye kuvvetli sekilde baglidir ve abd amerikan samoa’sinin dis ticaret hacminde buyuk rol oynamaktadir. ton baligi uretimi ve ihracati amerikan samoa’si ekonomisinin en baslica unsurlarindan biridir.
is gucu: 14,000 (1996)
sektorlere gore isgucu dagilimi: devlet %33, ton baligi avcilik ve uretimi %34, diger %33 (1990)
issizlik orani: %16 (1993)
butce: gelirler: 121 milyon $; giderler: 127 milyon $
endustri: tonbaligi uretimi, el sanatlari
elektrik uretimi: 130 milyon kwh (1999)
elektrik uretimi icin kaynaklar: fosil yakitlar: %100
hidro: %0
nukleer: %0
diger: %0 (1999)
elektrik tuketimi: 120.9 milyon kwh (1999)
elektrik ihracati: 0 kwh (1999)
elektrik ithalati: 0 kwh (1999)
tarim urunleri: muz, hindistancevizi, sebzeler, meyveler, patates, kurutulmus hindistancevizi, ananas, papaya; sut urunleri, ciftlik hayvanlari
ihracat tutari: 500 milyon $ (1998)
ihracat urunleri: tonbaligi konservesi %93
ihracat ortaklari: abd %99.6
ithalat tutari: 471 milyon $ (1996)
ithalat urunleri: konserve malzemeleri %56, gida %8, petrol urunleri %7, makine ve yedekler %6
ithalat ortaklari: abd %62, japonya %9, yeni zelanda %7, avustralya %11, fiji %4, diger %7
para birimi: abd dolari (usd)
para birimi kodu: usd
mali yil: 1 ekim - 30 eylul
iletisim bilgileri
kullanilan telefon hatlari: 13,000 (1997)
telefon kodu: 684
radyo yayin istasyonlari: am 1, fm 1, kisa dalga 0 (1998)
radyolar: 57,000 (1997)
televizyon yayini yapan istasyonlar: 1 (1997)
televizyonlar: 14,000 (1997)
internet kisaltmasi: .as
internet servis saglayicilari: 1 (2000)
ulasim ve tasimacilik
demiryollari: 0 km
karayollari: toplam: 350 km
asfalt: 150 km asfalt olmayan: 200 km
su yollari: yok
limanlari: aunu’u (yeni), auasi, faleosao, ofu, pago pago, ta’u
hava alanlari: 4 (2000 verileri)
kaynak:ulkeler.net
avustralya
vikipedi, ozgur ansiklopedi
jump to: navigation, search
cografi verileri
konum: avustralya en eski kitalardan biridir. hint ve pasifik okyanuslari arasinda uzanir. tum bir kitayi kaplayan tek ulkedir.
cografi konumu: 27 00 guney enlemi, 133 00 dogu boylami
yuzolcumu: toplam: 7.686.850 km²
kara: 7.617.930 km²
su: 68.920 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 25.760 km
iklimi: kitanin hemen hemen ucte biri tropik ve kalani iliman bolgedir. en soguk bolgeler tasmanya’nin yayla ve yuksek yerlerinde ve anakaranin guney dogu kiyilarindadir. yillik ortalama sicaklik kuzeyde 27 dereceden guneyde 13 dereceye kadar degisir.
arazi yapisi: genellikle yuksek olmayan yaylalar, guneydoguda verimli ovalar yer almaktadir. erozyonla ortaya cikan asil ana kara 3000 milyon yildan daha yaslidir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: eyre golu 15 m
en yuksek noktasi: kosciuszko dagi 2.229 m
dogal kaynaklari: boksit, komur, demir yataklari, bakir, kalay, gumus, uranyum, nikel, tungsten, mineraller, kursun, cinko, elmas, dogal gaz, petrol
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %6
otlaklar: %54
ormanlik arazi: %19
diger: %21 (1993 verileri)
sulanan arazi: 21.070 km² (1993 verileri)
dogal afetler: kiyi boyunca kasirgalar; sert kurakliklar
cografi not: toprak bakimindan rusya, kanada, cin, a.b.d. ve brezilya’dan sonra 6. en buyuk ulkedir. avustralya, dunyanin en buyuk adasi ve en kucuk kitasidir. ayrica bir ulkeden olusan tek kitadir.
kaynak:wikipedia.org
vikipedi, ozgur ansiklopedi
jump to: navigation, search
cografi verileri
konum: avustralya en eski kitalardan biridir. hint ve pasifik okyanuslari arasinda uzanir. tum bir kitayi kaplayan tek ulkedir.
cografi konumu: 27 00 guney enlemi, 133 00 dogu boylami
yuzolcumu: toplam: 7.686.850 km²
kara: 7.617.930 km²
su: 68.920 km²
sinirlari: 0 km
sahil seridi: 25.760 km
iklimi: kitanin hemen hemen ucte biri tropik ve kalani iliman bolgedir. en soguk bolgeler tasmanya’nin yayla ve yuksek yerlerinde ve anakaranin guney dogu kiyilarindadir. yillik ortalama sicaklik kuzeyde 27 dereceden guneyde 13 dereceye kadar degisir.
arazi yapisi: genellikle yuksek olmayan yaylalar, guneydoguda verimli ovalar yer almaktadir. erozyonla ortaya cikan asil ana kara 3000 milyon yildan daha yaslidir.
deniz seviyesinden yuksekligi: en alcak noktasi: eyre golu 15 m
en yuksek noktasi: kosciuszko dagi 2.229 m
dogal kaynaklari: boksit, komur, demir yataklari, bakir, kalay, gumus, uranyum, nikel, tungsten, mineraller, kursun, cinko, elmas, dogal gaz, petrol
arazi kullanimi: tarima uygun topraklar: %6
otlaklar: %54
ormanlik arazi: %19
diger: %21 (1993 verileri)
sulanan arazi: 21.070 km² (1993 verileri)
dogal afetler: kiyi boyunca kasirgalar; sert kurakliklar
cografi not: toprak bakimindan rusya, kanada, cin, a.b.d. ve brezilya’dan sonra 6. en buyuk ulkedir. avustralya, dunyanin en buyuk adasi ve en kucuk kitasidir. ayrica bir ulkeden olusan tek kitadir.
kaynak:wikipedia.org
(bkz: sozlukteki buglar)
arnavutluk guneydogu avrupa’da bir balkan ve akdeniz ulkesidir. balkan yarimadasinin bati bolgesinde uzanan arnavutluk, kuzeyden karadag, dogudan sirbistan ve makedonya, guneydogudan yunanistan, batidan adriyatik denizi’yle cevrilidir.
osmanli devleti 1417’de arnavutluk’u ele gecirerek arnavut sancagini kurdu. arnavutluk’ta 1432’den sonra osmanli idaresine karsi cesitli isyanlar cikti. bu isyanlar ve bazi dis mudahaleler dolayisiyla arnavutluk’un bir kismi osmanlilarin elinden cikti. 1463 osmanli-venedik savaslarindan sonra osmanli, arnavutluk’un elinden cikan bolgelerini geri almaya basladi ve 1501’de buyuk bir kismini ele gecirdi.
osmanli fethinden sonra dort asirdan fazla bir sure avrupa’da islam’in yayilmasinda bir merkez rolu oynayan arnavutluk, 1912’de diger balkan ulkeleriyle birlikte osmanlilar’dan ayrildi. ancak bu tarihten sonra da balkan ulkeleri birligi’nin saldirilarina ugradi. bu saldirilar sonunda arnavutluk’a giren hiristiyan balkan ordulari ulkenin musluman halkini hiristiyan olmakla olum arasinda bir tercih yapmaya zorladilar. o tarihlerde onbinlerce arnavut hiristiyan olmadigindan oldurulmustur. isgalciler 1914’te sirp asilli william ovfid’i ulkeye kral tayin ettiler. ancak kral william din ve milliyet yonunden arnavutlara yabanci oldugundan ulkede otoriteyi saglayamadi. bu yuzden arnavutluk 1925’e kadar tam bir karisiklik yasadi. bu donemde ulkenin bagimsizligini saglamak icin ceteler olusturuldu ve bu ceteler isgalcilere karsi mucadele ettiler. 1925’in baslarinda ulkede cumhuriyet ilan edildi ve cumhurbaskanligina da ahmed zogu secildi. 1939’da ii. dunya savasi’nin baslamasiyla birlikte fasist italyan ordulari arnavutluk’u isgal etti. bu isgal 29 kasim 1944’e kadar surdu. isgalin sona ermesinden hemen sonra ulkede enver hoca’nin liderliginde bir komunist rejim kuruldu.
komunist arnavutluk ilk zamanlar rusya’ya yanasti ve o siralar stalin’in yonettigi rusya’dan destek gordu. ancak altmisli yillardan sonra daha cok cin’e yoneldi. yetmisli yillarin basindan itibaren cin’le de baglantisini keserek, kendine ozel, icine kapanik bir ulke halini aldi. arnavutluk’taki komunist rejim basindan itibaren baskici cizgiyi izledi. ulke halkinin disariyla baglantisini kesti. daha komunist diktatorlugun kuruldugu ilk yillarda binlerce insan italya’yla isbirligi yaptiklari gerekcesiyle idam edildi. sonraki yillarda da halk icindeki butun gelismeler cok iyi organize edilmis bir istihbarat orgutu araciligiyla izlendi.
enver hoca, 11 nisan 1985’te olunceye kadar yonetimde kaldi. ondan sonra cumhurbaskanligina ramiz alia secildi.
sovyetler birligi’nde baslayan degisim ruzgârlarindan en son etkilenen dogu avrupa ulkesi arnavutluk olmustur. ulke yonetiminin halkin disariyla baglantisini kesmesinin ve dunyadaki gelismelerden dogru bir sekilde haber almasini engellemesinin bunda buyuk etkisi olmustur. temmuz 1990’in baslarinda tiran’da bazi kisilerin yabanci buyukelciliklere siginmasi olaylarina kadar gorunurde ciddi bir olay yasanmamisti.
arnavutluk cumhurbaskani ramiz aliya 25 ocak 1990’da yaptigi konusmasinda, dogu blokundaki gelismeleri sosyalist cizgiden sapma ve bir felaket olarak niteledi ve arnavutluk’un bu duruma asla dusmeyecegini ileri surdu. ama cok gecmeden temmuz 1990’da meydana gelen olaylar halkin rejimden rahatsiz oldugunu ortaya cikardi ve ulke cok hizli bir degisim surecine girdi. ramiz alia, bu hizli degisim sureci icinde koltugunu koruyabilmek icin birden radikal bir reformcu kesildi. halkin tepkisini yatistirmak icin cok partili sisteme gecme karari aldi. ardindan, iktidardaki komunist emek partisi’nin yanisira demokrat parti’nin kurulusu da resmen kabul edildi. bunu basin alaninda da bazi ozgurlukler saglanarak demokrat parti’nin demokrasinin dogusu adli bir gazete cikarmasina izin verilmesi izledi.
ramiz alia’nin ulkede pazar sistemine dayali bir ekonomik modele gecilecegini aciklamasi uzerine ekonomik reformlar da uygulamaya konmaya basladi. butun bu reformlarin sureklilik kazanmasi icin yururluge konan yeni anayasa da kismen din hurriyeti, ozel mulkiyet edinme hakki, seyahat hurriyeti ve yabanci sermayenin ulke icinde is yapmasi imkâni getiriyordu.
10 subat 1991’de 250 kisilik halk meclisi uyelerinin belirlenmesi icin secimler yapildi. secimlerin boyle aceleye getirilmesindeki amac muhalefet partilerinin teskilatlanmalarini tamamlamadan, halka kendilerini tanitamadan ve secim hilelerinin yapilabilecegi ortam mevcutken emek partisi’nin devami olan sosyalist parti’nin bir donem daha iktidarda kalmasini saglamakti. oyle de oldu ve sosyalist parti secimlerde parlamentoda 169 uyelik kazandi. ancak halk bu sonuctan memnun kalmadi ve tepki gosterdi. bunun uzerine 22 mart 1992’de tekrar secim yapildi ve bu secimlerde demokrat parti 92 milletvekilligi kazanarak birinci parti oldu. bunun uzerine ramiz aliya istifa etmek zorunda kaldi ve cumhurbaskanligina demokrat parti lideri sali berisa secildi. sosyalist parti iktidarina da son verilerek demokrat parti liderliginde bir hukumet kuruldu.
cografi
onemli sehirleri: tiran, iskodra, elbasan, dirac, korce, avlonya.
nufusu: 3.425.000 (1993 tahmini). nufusun % 36’si sehirlerde yasamaktadir. ortalama omur 72 yildir. cocuk olumlerinin orani binde 28’dir. nufusun % 33’unu 14 yasin altindakiler olusturmaktadir.
nufus artis hizi: % 1.7
etnik yapi: % 95.3 arnavut, % 2.5 cingene, % 1.8 yunan, % 0.14 makedon, kalani diger etnik unsurlar. arnavutlarin iliyalilarin soyundan geldikleri sanilmaktadir. makedonya ve kosova basta olmak uzere eski yugoslavya cumhuriyetlerine ve dunyanin bircok ulkesine yayilmislardir. arnavutluk’taki arnavutlarin % 70’i musluman buyuk cogunlugu sunni, az bir kismi da bektasidir.
dil: resmi dil arnavutcadir. etnik unsurlarin dilleri de konusulur.
cografi durumu: bir balkan ulkesi olan ve balkan yarimadasinin bati bolgesinde uzanan arnavutluk, kuzeyden karadag, dogudan sirbistan ve makedonya, guneydogudan yunanistan, batidan adriya denizi’yle cevrilidir. adriya denizi’ne bakan kiyisinin uzunlugu 316 km’dir. genelde daglik olan topraklarinin ucte ikisi daglar ve tepelerden olusur. kalan kismi ise ovalik ve alcak tepelerdir. ulkenin batisinda adriya denizi’ne paralel olarak dinar alpleri, kuzeyinde de arnavutluk alpleri uzanir. en yuksek yerleri korab tepesi (2751 m.) ve yezertsa zirvesi (2694 m.)’dir. cok sayida akarsuyu vardir. en uzun irmaklari drina, vyosa, skumbi, semani, mati ve erzen’dir. iskodra, ohri ve prespa gollerinin bir kismi arnavutluk’a aittir. sinirlari icinde bazi kucuk golleri vardir ve bunlarin bazilari buzul golleridir. topraklarinin % 36’si ormanlik, % 17’si tarim alani, % 14’u otlaktir. akdeniz iklimi kusaginda bulunan arnavutluk’ta yazlar kuru sicak ve gunesli, kislar bol yagmurlu ve yumusak gecer. daglik kisimlarda iklim bolgeden bolgeye degisir. buralarda kislar daha soguktur. kiyidan biraz icerde yeralan baskent tiran’da yillik sicaklik ortalamasi 15.6 derece, yillik yagis ortalamasi da 1588 mm.’dir.
yonetim
yonetim sekli: arnavutluk cok partili demokratik sistemle ve 29 nisan 1991’de yururluge konan anayasayla yonetilmektedir. devletin en ust yoneticisi devlet baskani, hukumetin baskani basbakandir. uyeleri serbest genel secimlerle belirlenen 140 uyeli bir parlamentosu vardir. arnavutluk, bm’e ve uluslarasi para fonu’na uyedir.
siyasi partiler: arnavutluk’taki siyasi partilerin basta gelenleri sunlardir:
demokrat parti: liberal anlayisa sahiptir. en son genel secimlerde parlamentoda 92 uyelik kazanan bu parti iktidari elinde bulundurmaktadir.
sosyal demokrat parti: solcudur. en son genel secimlerde parlamentoda 7 uyelik kazandi.
sosyalist parti: komunist emek partisi’nin devamidir. en son genel secimlerde parlamentoda 38 uyelik kazandi.
cumhuriyetci parti: demokrat parti’ye yakindir.
idari bolunus: 27 ille, 200 ilceye ayrilir.
dis problemleri: en onemli dis problemi kosova meselesidir. bugun yeni yugoslavya sinirlari icinde bulunan ve sirbistan yonetimi tarafindan ozerkligi kaldirilarak sirbistan’a ilhak edilmis olan kosova halkinin % 80’den fazlasi arnavut asillidir. arnavutluk yonetimi kosova meselesine sahip cikmakta ve buranin bagimsizligi icin mucadele eden kosova arnavutlarini desteklemektedir. makedonya’da yasayan arnavutlara baski uygulanmasi da bu iki ulke iliskilerini olumsuz yonde etkilemektedir.
arnavutluk-yunanistan iliskileri de iyi degildir ve yunanistan etnik azinlik ve goc gibi konularda arnavutluk yonetimine baski yapmaktadir.
ekonomi
ekonomi: arnavutluk ekonomisi daha cok maden uretimine ve sanayiye dayanir. bir miktar petrol ve dogal gaz cikarmaktadir. 1992’de toplam 6 milyon varil petrol, 136 milyon m3 dogal gaz uretmistir. 1993’deki petrol rezervi 185 milyon varil, dogal gaz rezervi 11 milyar m3 olarak tahmin ediliyordu. ayrica krom, linyit, nikel, bakir, demir, kukurt, cinko, kursun ve boksit uretmektedir.
tarim ve hayvanciligin da ekonomide onemli yeri vardir. bu sektorlerden elde edilen gelirin gayri safi yurtici hasiladaki payi % 36’dir ve calisan nufusun % 55’i bu alanlarda is gormektedir. orta kesimdeki kiyi ovalarda daha cok bugday, misir, tutun ve patates, ic kesimlerde daha cok seker pancari, guney kiyilarda en cok zeytin ve turuncgiller uretilir. ulke genelinde bunlardan baska meyve ve sebzeler de uretilmektedir. 1992’de 600 bin ton tahil, 60 bin ton yer bitkileri, 15 bin ton baklagiller, 130 bin ton meyve, 250 bin ton sebze uretilmistir. ayni yil ulkede 500 bin bas sigir, 1 milyon bas koyun, 170 bin bas domuz bulunuyordu. 1991’de % 55’i denizden, % 45’i ic sulardan olmak uzere 12 bin ton balik avlanmistir. ayni yil 2.6 milyon ton da tomruk uretilmistir.
dis ticaret: ihrac ettigi urunlerinin basinda petrol, maden cevherleri (bunlar tum ihracatinin % 47’sini olusturur) ve cesitli tarim urunleri gelir. ithal ettigi mallarin basinda da makinalar, ulasim araclari ve yedek parcalari, gida maddeleri, kimyasal maddeler ve dayanikli tuketim maddeleri gelir. 1991’deki dis ticaret acigi 179 milyon dolar olmustur.
sanayi: en cok metalurji, demir-celik, kimya, tekstil, ayakkabi, deri, kereste, mobilya, gida, mesrubat, sigara, ilac ve insaat malzemeleri sanayileri gelismistir ve gelisme yolundadir. yerel kaynaklardan ve imalat sanayiinden elde edilen gelirlerin gayri safi yurtici hasiladaki payi % 42’dir. calisan nufusun yaklasik % 19.5’i sanayi sektorunde is gormektedir. buna maden ocaklarinda calisanlar da dahildir.
enerji: 1991’de 2 milyar 800 milyon kw/saat elektrik uretilmis, 3 milyar 155 milyon kw/saat tuketilmis, aradaki fark ithalatla karsilanmistir. elektrik enerjisinin % 9’u termik santrallerden, % 91’i hidroelektrik santrallerinden elde edilmektedir. kisi basina yillik elektrik tuketimi ortalama 960 kw/saattir.
ulasim: ulkenin tarifeli sefer yapilan tek havaalani baskent tiran’daki uluslararasi trafige acik havaalanidir. arnavutluk, 100 grostonun ustunde yuk tasiyabilen 25 gemiye, 720 km. demiryoluna, 8.000 km.’si asfaltlanmis olmak uzere 21.000 km. karayoluna sahiptir. bu ulkede ortalama 68 kisiye bir motorlu ulasim araci dusmektedir.
egitim: egitim ucretsizdir. 1800 ilkokul, 50 genel ortaogretim kurumu, 470 mesleki ortaogretim kurumu, 8 yuksekogretim kurumu vardir. universite cagindaki genclerden universiteye kayit yaptiranlarin orani % 8, okuma yazma bilenlerin orani ise % 100’dur.
saglik: arnavutluk’ta 900 hastane, toplam olarak 5860 doktor ve dis doktoru, 40 bin ebe ve bayan saglik gorevlisi mevcuttur. ortalama 585 kisiye bir doktor dusmektedir. (buna dis doktorlari da dahildir.)
kaynak:wikipedia.org
osmanli devleti 1417’de arnavutluk’u ele gecirerek arnavut sancagini kurdu. arnavutluk’ta 1432’den sonra osmanli idaresine karsi cesitli isyanlar cikti. bu isyanlar ve bazi dis mudahaleler dolayisiyla arnavutluk’un bir kismi osmanlilarin elinden cikti. 1463 osmanli-venedik savaslarindan sonra osmanli, arnavutluk’un elinden cikan bolgelerini geri almaya basladi ve 1501’de buyuk bir kismini ele gecirdi.
osmanli fethinden sonra dort asirdan fazla bir sure avrupa’da islam’in yayilmasinda bir merkez rolu oynayan arnavutluk, 1912’de diger balkan ulkeleriyle birlikte osmanlilar’dan ayrildi. ancak bu tarihten sonra da balkan ulkeleri birligi’nin saldirilarina ugradi. bu saldirilar sonunda arnavutluk’a giren hiristiyan balkan ordulari ulkenin musluman halkini hiristiyan olmakla olum arasinda bir tercih yapmaya zorladilar. o tarihlerde onbinlerce arnavut hiristiyan olmadigindan oldurulmustur. isgalciler 1914’te sirp asilli william ovfid’i ulkeye kral tayin ettiler. ancak kral william din ve milliyet yonunden arnavutlara yabanci oldugundan ulkede otoriteyi saglayamadi. bu yuzden arnavutluk 1925’e kadar tam bir karisiklik yasadi. bu donemde ulkenin bagimsizligini saglamak icin ceteler olusturuldu ve bu ceteler isgalcilere karsi mucadele ettiler. 1925’in baslarinda ulkede cumhuriyet ilan edildi ve cumhurbaskanligina da ahmed zogu secildi. 1939’da ii. dunya savasi’nin baslamasiyla birlikte fasist italyan ordulari arnavutluk’u isgal etti. bu isgal 29 kasim 1944’e kadar surdu. isgalin sona ermesinden hemen sonra ulkede enver hoca’nin liderliginde bir komunist rejim kuruldu.
komunist arnavutluk ilk zamanlar rusya’ya yanasti ve o siralar stalin’in yonettigi rusya’dan destek gordu. ancak altmisli yillardan sonra daha cok cin’e yoneldi. yetmisli yillarin basindan itibaren cin’le de baglantisini keserek, kendine ozel, icine kapanik bir ulke halini aldi. arnavutluk’taki komunist rejim basindan itibaren baskici cizgiyi izledi. ulke halkinin disariyla baglantisini kesti. daha komunist diktatorlugun kuruldugu ilk yillarda binlerce insan italya’yla isbirligi yaptiklari gerekcesiyle idam edildi. sonraki yillarda da halk icindeki butun gelismeler cok iyi organize edilmis bir istihbarat orgutu araciligiyla izlendi.
enver hoca, 11 nisan 1985’te olunceye kadar yonetimde kaldi. ondan sonra cumhurbaskanligina ramiz alia secildi.
sovyetler birligi’nde baslayan degisim ruzgârlarindan en son etkilenen dogu avrupa ulkesi arnavutluk olmustur. ulke yonetiminin halkin disariyla baglantisini kesmesinin ve dunyadaki gelismelerden dogru bir sekilde haber almasini engellemesinin bunda buyuk etkisi olmustur. temmuz 1990’in baslarinda tiran’da bazi kisilerin yabanci buyukelciliklere siginmasi olaylarina kadar gorunurde ciddi bir olay yasanmamisti.
arnavutluk cumhurbaskani ramiz aliya 25 ocak 1990’da yaptigi konusmasinda, dogu blokundaki gelismeleri sosyalist cizgiden sapma ve bir felaket olarak niteledi ve arnavutluk’un bu duruma asla dusmeyecegini ileri surdu. ama cok gecmeden temmuz 1990’da meydana gelen olaylar halkin rejimden rahatsiz oldugunu ortaya cikardi ve ulke cok hizli bir degisim surecine girdi. ramiz alia, bu hizli degisim sureci icinde koltugunu koruyabilmek icin birden radikal bir reformcu kesildi. halkin tepkisini yatistirmak icin cok partili sisteme gecme karari aldi. ardindan, iktidardaki komunist emek partisi’nin yanisira demokrat parti’nin kurulusu da resmen kabul edildi. bunu basin alaninda da bazi ozgurlukler saglanarak demokrat parti’nin demokrasinin dogusu adli bir gazete cikarmasina izin verilmesi izledi.
ramiz alia’nin ulkede pazar sistemine dayali bir ekonomik modele gecilecegini aciklamasi uzerine ekonomik reformlar da uygulamaya konmaya basladi. butun bu reformlarin sureklilik kazanmasi icin yururluge konan yeni anayasa da kismen din hurriyeti, ozel mulkiyet edinme hakki, seyahat hurriyeti ve yabanci sermayenin ulke icinde is yapmasi imkâni getiriyordu.
10 subat 1991’de 250 kisilik halk meclisi uyelerinin belirlenmesi icin secimler yapildi. secimlerin boyle aceleye getirilmesindeki amac muhalefet partilerinin teskilatlanmalarini tamamlamadan, halka kendilerini tanitamadan ve secim hilelerinin yapilabilecegi ortam mevcutken emek partisi’nin devami olan sosyalist parti’nin bir donem daha iktidarda kalmasini saglamakti. oyle de oldu ve sosyalist parti secimlerde parlamentoda 169 uyelik kazandi. ancak halk bu sonuctan memnun kalmadi ve tepki gosterdi. bunun uzerine 22 mart 1992’de tekrar secim yapildi ve bu secimlerde demokrat parti 92 milletvekilligi kazanarak birinci parti oldu. bunun uzerine ramiz aliya istifa etmek zorunda kaldi ve cumhurbaskanligina demokrat parti lideri sali berisa secildi. sosyalist parti iktidarina da son verilerek demokrat parti liderliginde bir hukumet kuruldu.
cografi
onemli sehirleri: tiran, iskodra, elbasan, dirac, korce, avlonya.
nufusu: 3.425.000 (1993 tahmini). nufusun % 36’si sehirlerde yasamaktadir. ortalama omur 72 yildir. cocuk olumlerinin orani binde 28’dir. nufusun % 33’unu 14 yasin altindakiler olusturmaktadir.
nufus artis hizi: % 1.7
etnik yapi: % 95.3 arnavut, % 2.5 cingene, % 1.8 yunan, % 0.14 makedon, kalani diger etnik unsurlar. arnavutlarin iliyalilarin soyundan geldikleri sanilmaktadir. makedonya ve kosova basta olmak uzere eski yugoslavya cumhuriyetlerine ve dunyanin bircok ulkesine yayilmislardir. arnavutluk’taki arnavutlarin % 70’i musluman buyuk cogunlugu sunni, az bir kismi da bektasidir.
dil: resmi dil arnavutcadir. etnik unsurlarin dilleri de konusulur.
cografi durumu: bir balkan ulkesi olan ve balkan yarimadasinin bati bolgesinde uzanan arnavutluk, kuzeyden karadag, dogudan sirbistan ve makedonya, guneydogudan yunanistan, batidan adriya denizi’yle cevrilidir. adriya denizi’ne bakan kiyisinin uzunlugu 316 km’dir. genelde daglik olan topraklarinin ucte ikisi daglar ve tepelerden olusur. kalan kismi ise ovalik ve alcak tepelerdir. ulkenin batisinda adriya denizi’ne paralel olarak dinar alpleri, kuzeyinde de arnavutluk alpleri uzanir. en yuksek yerleri korab tepesi (2751 m.) ve yezertsa zirvesi (2694 m.)’dir. cok sayida akarsuyu vardir. en uzun irmaklari drina, vyosa, skumbi, semani, mati ve erzen’dir. iskodra, ohri ve prespa gollerinin bir kismi arnavutluk’a aittir. sinirlari icinde bazi kucuk golleri vardir ve bunlarin bazilari buzul golleridir. topraklarinin % 36’si ormanlik, % 17’si tarim alani, % 14’u otlaktir. akdeniz iklimi kusaginda bulunan arnavutluk’ta yazlar kuru sicak ve gunesli, kislar bol yagmurlu ve yumusak gecer. daglik kisimlarda iklim bolgeden bolgeye degisir. buralarda kislar daha soguktur. kiyidan biraz icerde yeralan baskent tiran’da yillik sicaklik ortalamasi 15.6 derece, yillik yagis ortalamasi da 1588 mm.’dir.
yonetim
yonetim sekli: arnavutluk cok partili demokratik sistemle ve 29 nisan 1991’de yururluge konan anayasayla yonetilmektedir. devletin en ust yoneticisi devlet baskani, hukumetin baskani basbakandir. uyeleri serbest genel secimlerle belirlenen 140 uyeli bir parlamentosu vardir. arnavutluk, bm’e ve uluslarasi para fonu’na uyedir.
siyasi partiler: arnavutluk’taki siyasi partilerin basta gelenleri sunlardir:
demokrat parti: liberal anlayisa sahiptir. en son genel secimlerde parlamentoda 92 uyelik kazanan bu parti iktidari elinde bulundurmaktadir.
sosyal demokrat parti: solcudur. en son genel secimlerde parlamentoda 7 uyelik kazandi.
sosyalist parti: komunist emek partisi’nin devamidir. en son genel secimlerde parlamentoda 38 uyelik kazandi.
cumhuriyetci parti: demokrat parti’ye yakindir.
idari bolunus: 27 ille, 200 ilceye ayrilir.
dis problemleri: en onemli dis problemi kosova meselesidir. bugun yeni yugoslavya sinirlari icinde bulunan ve sirbistan yonetimi tarafindan ozerkligi kaldirilarak sirbistan’a ilhak edilmis olan kosova halkinin % 80’den fazlasi arnavut asillidir. arnavutluk yonetimi kosova meselesine sahip cikmakta ve buranin bagimsizligi icin mucadele eden kosova arnavutlarini desteklemektedir. makedonya’da yasayan arnavutlara baski uygulanmasi da bu iki ulke iliskilerini olumsuz yonde etkilemektedir.
arnavutluk-yunanistan iliskileri de iyi degildir ve yunanistan etnik azinlik ve goc gibi konularda arnavutluk yonetimine baski yapmaktadir.
ekonomi
ekonomi: arnavutluk ekonomisi daha cok maden uretimine ve sanayiye dayanir. bir miktar petrol ve dogal gaz cikarmaktadir. 1992’de toplam 6 milyon varil petrol, 136 milyon m3 dogal gaz uretmistir. 1993’deki petrol rezervi 185 milyon varil, dogal gaz rezervi 11 milyar m3 olarak tahmin ediliyordu. ayrica krom, linyit, nikel, bakir, demir, kukurt, cinko, kursun ve boksit uretmektedir.
tarim ve hayvanciligin da ekonomide onemli yeri vardir. bu sektorlerden elde edilen gelirin gayri safi yurtici hasiladaki payi % 36’dir ve calisan nufusun % 55’i bu alanlarda is gormektedir. orta kesimdeki kiyi ovalarda daha cok bugday, misir, tutun ve patates, ic kesimlerde daha cok seker pancari, guney kiyilarda en cok zeytin ve turuncgiller uretilir. ulke genelinde bunlardan baska meyve ve sebzeler de uretilmektedir. 1992’de 600 bin ton tahil, 60 bin ton yer bitkileri, 15 bin ton baklagiller, 130 bin ton meyve, 250 bin ton sebze uretilmistir. ayni yil ulkede 500 bin bas sigir, 1 milyon bas koyun, 170 bin bas domuz bulunuyordu. 1991’de % 55’i denizden, % 45’i ic sulardan olmak uzere 12 bin ton balik avlanmistir. ayni yil 2.6 milyon ton da tomruk uretilmistir.
dis ticaret: ihrac ettigi urunlerinin basinda petrol, maden cevherleri (bunlar tum ihracatinin % 47’sini olusturur) ve cesitli tarim urunleri gelir. ithal ettigi mallarin basinda da makinalar, ulasim araclari ve yedek parcalari, gida maddeleri, kimyasal maddeler ve dayanikli tuketim maddeleri gelir. 1991’deki dis ticaret acigi 179 milyon dolar olmustur.
sanayi: en cok metalurji, demir-celik, kimya, tekstil, ayakkabi, deri, kereste, mobilya, gida, mesrubat, sigara, ilac ve insaat malzemeleri sanayileri gelismistir ve gelisme yolundadir. yerel kaynaklardan ve imalat sanayiinden elde edilen gelirlerin gayri safi yurtici hasiladaki payi % 42’dir. calisan nufusun yaklasik % 19.5’i sanayi sektorunde is gormektedir. buna maden ocaklarinda calisanlar da dahildir.
enerji: 1991’de 2 milyar 800 milyon kw/saat elektrik uretilmis, 3 milyar 155 milyon kw/saat tuketilmis, aradaki fark ithalatla karsilanmistir. elektrik enerjisinin % 9’u termik santrallerden, % 91’i hidroelektrik santrallerinden elde edilmektedir. kisi basina yillik elektrik tuketimi ortalama 960 kw/saattir.
ulasim: ulkenin tarifeli sefer yapilan tek havaalani baskent tiran’daki uluslararasi trafige acik havaalanidir. arnavutluk, 100 grostonun ustunde yuk tasiyabilen 25 gemiye, 720 km. demiryoluna, 8.000 km.’si asfaltlanmis olmak uzere 21.000 km. karayoluna sahiptir. bu ulkede ortalama 68 kisiye bir motorlu ulasim araci dusmektedir.
egitim: egitim ucretsizdir. 1800 ilkokul, 50 genel ortaogretim kurumu, 470 mesleki ortaogretim kurumu, 8 yuksekogretim kurumu vardir. universite cagindaki genclerden universiteye kayit yaptiranlarin orani % 8, okuma yazma bilenlerin orani ise % 100’dur.
saglik: arnavutluk’ta 900 hastane, toplam olarak 5860 doktor ve dis doktoru, 40 bin ebe ve bayan saglik gorevlisi mevcuttur. ortalama 585 kisiye bir doktor dusmektedir. (buna dis doktorlari da dahildir.)
kaynak:wikipedia.org
antigua ve barbuda karayib denizi’nin dogusunda yer alan ismindeki iki adadan olusan bir ulkedir. haritada bati’dan doguya bakildiginda kuba, haiti ve porto riko gibi uc buyuk adanin dogusunda yer alan ve kuzeyden guneye uzanmis kucuk antiller’deki kucuk ada ulkelerinden biridir.
tarihi: yerli halklar m.o.2400 kadar eski bir donemde buraya yerlesmislerdi. cristopher colombus, 1493’teki ikinci seyahatinde adaya cikmis ve antigua adini vermistir. sonraki yuzyillarda ispanyol,fransiz ve ingilizlerin arasinda el degistirdi. ingilizler 1667’de antigua’ya irlandali katolik koleler getirerek burayi bir koloni yaptilar. kolelik sistemi 1834 ylinda kaldirildi. antigua ve barbuda 1981 yilinda ingiliz milletler toplulugu’na (kanada, iskocya, ingiltere, avustralya, galler, yeni zelanda gibi...) bagli bir bagimsiz ulke oldu.
kaynak:wikipedia.org
tarihi: yerli halklar m.o.2400 kadar eski bir donemde buraya yerlesmislerdi. cristopher colombus, 1493’teki ikinci seyahatinde adaya cikmis ve antigua adini vermistir. sonraki yuzyillarda ispanyol,fransiz ve ingilizlerin arasinda el degistirdi. ingilizler 1667’de antigua’ya irlandali katolik koleler getirerek burayi bir koloni yaptilar. kolelik sistemi 1834 ylinda kaldirildi. antigua ve barbuda 1981 yilinda ingiliz milletler toplulugu’na (kanada, iskocya, ingiltere, avustralya, galler, yeni zelanda gibi...) bagli bir bagimsiz ulke oldu.
kaynak:wikipedia.org
angola guneybati afrika’da, namibya, demokratik kongo cumhuriyeti ve zambiya ile komsu olan, batisinda atlas okyanusu bulunan bir ulkedir. angola’ya ait olan ve ulkeye siniri olmayan yakindaki cabinda ili de kongo brazaville ile sinira sahiptir. eski bir portekiz somurgesi olan ulkenin onemli olcude dogal kaynaklari vardir (petrol ve elmas en onemlileri). ulke, unvan olarak bir demokrasidir ve angola cumhuriyeti (portekizce republica de angola) adini tasir.
ulkenin ismi topraklarin 16’nci yuzyildaki yerli sahipleri olan bantularin kullandiklari n’gola kelimesinden somurge doneminde portekizce’ye gecmistir. 1951’de somurge ulke, portekiz’in bir denizasiri yonetimi olarak yeniden sekillendirildi, portekiz bati afrikasi olarak da adlandirildi. portekiz somurge yonetimini lagvetmeyi reddedince bagimsizlik hareketleri basladi.
* angolanin bagimsizligi icin halk hareketi (movimento popular de libertacão de angola mpla). portekiz’de ve dogu blokundaki komunist partilerle baglantilari olan bir hareketti.
* angola ulusal bagimsizlik cephesi (frente nacional de libertacão de angola, fnla); kuzeydeki bakongo bolgesinde etnik bir tabani olan ve abd ile zaire’nin mobutu rejimiyle baglantilari vardi.
* angolanin tumden bagimsizligi icin ulusal birlik (união nacional para a independência total de angola, unita); ulkenin merkezindeki ovibundu etnik bolgesi temelli bir hareketti.
14 yillik gerilla savaslarindan sonra 1975’te bagimsizlik elde edildi. ancak bundan sonra da politik kokenleri ve dis destekcileri farkli mpla, unita, fnla arasinda ic savas devam etti. 1991’de bu gruplar cok partili sisteme gecilmesi konusunda anlastilarsa da ve sonraki yillarda secimler yapildiysa da 2002’de liderlerden birinin vurulmasini da iceren ic kavgalar bitmedi.
angola bircok afrika ulkesi gibi, patlak veren salgin hastaliklarla mucadele eden bir ulkedir.
kaynak:wikipedia.org
ulkenin ismi topraklarin 16’nci yuzyildaki yerli sahipleri olan bantularin kullandiklari n’gola kelimesinden somurge doneminde portekizce’ye gecmistir. 1951’de somurge ulke, portekiz’in bir denizasiri yonetimi olarak yeniden sekillendirildi, portekiz bati afrikasi olarak da adlandirildi. portekiz somurge yonetimini lagvetmeyi reddedince bagimsizlik hareketleri basladi.
* angolanin bagimsizligi icin halk hareketi (movimento popular de libertacão de angola mpla). portekiz’de ve dogu blokundaki komunist partilerle baglantilari olan bir hareketti.
* angola ulusal bagimsizlik cephesi (frente nacional de libertacão de angola, fnla); kuzeydeki bakongo bolgesinde etnik bir tabani olan ve abd ile zaire’nin mobutu rejimiyle baglantilari vardi.
* angolanin tumden bagimsizligi icin ulusal birlik (união nacional para a independência total de angola, unita); ulkenin merkezindeki ovibundu etnik bolgesi temelli bir hareketti.
14 yillik gerilla savaslarindan sonra 1975’te bagimsizlik elde edildi. ancak bundan sonra da politik kokenleri ve dis destekcileri farkli mpla, unita, fnla arasinda ic savas devam etti. 1991’de bu gruplar cok partili sisteme gecilmesi konusunda anlastilarsa da ve sonraki yillarda secimler yapildiysa da 2002’de liderlerden birinin vurulmasini da iceren ic kavgalar bitmedi.
angola bircok afrika ulkesi gibi, patlak veren salgin hastaliklarla mucadele eden bir ulkedir.
kaynak:wikipedia.org
neden bekliyorsun?
bu sözlük, duygu ve düşüncelerini özgürce paylaştığın bir platform, hislerini tercüme eden özgür bilgi kaynağıdır.
katkıda bulunmak istemez misin?